خبرگزاری مهر، گروه استانها: در میان همه نامها و صفتهایی که برای پیامبر گرامی اسلام(ص) به کار رفته، شاید هیچکدام به اندازه «رحمت للعالمین» تصویری جامع از شخصیت و رسالت او ارائه نکند؛ پیامبری که آمد تا انسان را از تاریکی جهل، خشونت و تبعیض به سوی نور ایمان، اخلاق و کرامت انسانی رهنمون شود.
امروز و در سالروز رحلت پیامبر گرامی اسلام(ص)، بازخوانی مفهوم «رحمت للعالمین» تنها مرور یک تعبیر قرآنی یا بیان فضیلتی از فضائل آن حضرت نیست؛ بلکه فرصتی است برای بازگشت به سیره مردی که در یکی از سختترین مقاطع تاریخ بشر، مأموریت خود را با اخلاق آغاز کرد و نشان داد که اصلاح جامعه پیش از آنکه با قدرت و اجبار ممکن باشد، با محبت، کرامت، گذشت و رفتار انسانی امکانپذیر است.
حضرت محمد(ص) در روزگاری مبعوث شد که جاهلیت تنها به بتپرستی خلاصه نمیشد؛ تبعیض، انتقامجویی، تعصبهای قبیلهای، پایمال شدن حقوق ضعیفان، بیتوجهی به یتیمان و محرومیت بخشهایی از جامعه، چهرهای خشن از زندگی اجتماعی ترسیم کرده بود. در چنین فضایی، پیامبری ظهور کرد که در کنار دعوت به توحید، انسان را به اخلاق فراخواند و کرامت انسان را در مرکز مناسبات اجتماعی قرار داد.
رحمت در سیره نبوی به معنای چشمپوشی از حق و بیتفاوتی در برابر ظلم نبود؛ بلکه ترکیبی از عدالت و مهربانی، عزت و گذشت و مسئولیتپذیری و محبت بود. پیامبر(ص) همزمان که در برابر ظلم میایستاد، راه بازگشت و اصلاح را نیز برای انسانها باز میگذاشت.
در سالروز رحلت پیامبر گرامی اسلام(ص)، شاید یکی از مهمترین پرسشها این باشد که اگر امروز بخواهیم تصویری واقعی از «رحمت للعالمین» ارائه کنیم، باید به کدام بخش از سیره آن حضرت بازگردیم؟ پاسخ را باید در همان زندگی ساده و پربرکتی جستوجو کرد که در آن، مهربانی نه یک رفتار مقطعی، بلکه اساس ارتباط پیامبر با خدا، مردم و حتی مخالفانش بود؛ سیرهای که نشان میدهد بزرگترین رسالت یک انسان میتواند آن باشد که جهان پیرامون خود را، حتی اندکی، مهربانتر و انسانیتر کند.
حضرت محمد مصطفی(ص) حتی با مخالفان و دشمنان خود مهربان بود
حجتالاسلام والمسلمین احمد چوگانی، استاد حوزه و دانشگاه و مدیر مرکز تخصصی فقه و حقوق امام حسین(ع) در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ویژگیهای اخلاقی پیامبر گرامی اسلام(ص) گفت: یکی از صفات و خصوصیات پیامبر عظیمالشأن اسلام این است که خداوند سبحان در قرآن کریم میفرماید «وَما أرسَلناکَ إِلّا رَحمَةً لِلعالَمین»؛ یعنی ای پیامبر، ما تو را نفرستادیم مگر اینکه رحمتی برای جهانیان باشی.
وی با بیان اینکه پیامبر اسلام(ص) در طول ۲۳ سال دوران بعثت رنجها و سختیهای فراوانی را تحمل کرد، افزود: هیچیک از انبیا به اندازه پیامبر اکرم(ص) مورد آزار و اذیت قرار نگرفتند و ایشان در دوران رسالت خود با شکنجه، تحریم اقتصادی و جنگهای متعدد مواجه شدند.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در برخی جنگها زخمهای متعددی بر پیکر پیامبر(ص) نشست و در جنگ احد حتی دندان مبارک ایشان شکسته شد، اما با وجود همه این آزارها، زمانی که اصحاب از پیامبر خواستند دشمنان را نفرین کند، ایشان فرمود: «اللهم اهدِ قومی فإنهم لا یعلمون»؛ خدایا قوم مرا هدایت کن، چراکه آنان نمیدانند.
مهربانی پیامبر(ص) تنها برای مسلمانان نبود
چوگانی با تأکید بر اینکه رحمت پیامبر(ص) تنها شامل مؤمنان نمیشد، گفت: قرآن کریم در سوره توبه میفرماید «بِالمُؤمِنینَ رَؤوفٌ رَحیم»؛ پیامبر نسبت به مؤمنان بسیار رئوف و مهربان بود، اما این مهربانی حتی نسبت به غیرمسلمانان و مخالفان نیز در سیره ایشان دیده میشد.
وی افزود: پیامبر اسلام(ص) با یهودیان و دیگر مخالفان نیز با مهربانی رفتار میکرد و تلاش داشت آنان را با اخلاق و رفتار نیک جذب کند.
مدیر مرکز تخصصی فقه و حقوق امام حسین(ع) با اشاره به روایتی از سیره پیامبر(ص) بیان کرد: نقل شده است فردی غیرمسلمان همواره بر سر پیامبر اکرم(ص) زباله میریخت، اما روزی که این کار را انجام نداد، پیامبر(ص) جویای احوال او شد.
وی ادامه داد: وقتی پیامبر(ص) متوجه شد آن فرد بیمار است، برای عیادت او به خانهاش رفت، در کنار او نشست و برای سلامتیاش دعا کرد و حتی گفت اگر کاری داشتی، من در خدمت تو هستم.
چوگانی با بیان اینکه این رفتار پیامبر(ص) از سر سیاست و برای جذب یک فرد غیرمسلمان نبود، تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) برای جذب کفار صرفاً مهربانی نمیکرد، بلکه وجود و ذات ایشان سرشار از مهربانی بود و به معنای واقعی کلمه «رحمت للعالمین» بود.
تلاش دشمن برای مخدوش کردن چهره اسلام
وی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از تلاش دشمنان اسلام برای تخریب چهره پیامبر(ص) اظهار کرد: باید نسبت به کسانی که دشمن اسلام هستند و تلاش میکنند چهره پیامبر را تخریب کنند، تأسف خورد.
استاد حوزه و دانشگاه افزود: یکی از ریشههای این اقدامات را میتوان در تلاش جریانهای غربی برای جلوگیری از گرایش مردم به اسلام دانست؛ چراکه در مقاطعی شاهد افزایش گرایش مردم در کشورهای اروپایی به اسلام بودهایم.
وی ادامه داد: برای جلوگیری از این روند، اقداماتی علیه پیامبر اسلام(ص) و قرآن انجام شد و گروههایی مانند داعش را ایجاد کردند تا با اقدامات خشونتآمیز، تصویری نادرست از مسلمانان به مردم غرب ارائه دهند و بگویند مسلمانان چنین افرادی هستند، در حالی که واقعیت اسلام چیز دیگری است.
مهربانی؛ راهی برای معرفی واقعی اسلام
چوگانی با تأکید بر اینکه پیامبر اسلام(ص) پیامبر مهربانیها بود، گفت: پیامبر(ص) نسبت به کفار مهربان و نسبت به مؤمنان رئوف و رحیم بود و این ویژگی افتخاری برای مسلمانان است که خود را امت چنین پیامبری میدانند.
وی با بیان اینکه مسلمانان باید در رفتار اجتماعی خود نیز سیره پیامبر(ص) را دنبال کنند، افزود: ما نیز امروز میتوانیم با مهربانی جذاب باشیم؛ باید نسبت به جوانان، افراد جامعه و یکدیگر مهربان باشیم و بغض، کینه، حسادت و دشمنی را کنار بگذاریم.
مدیر مرکز تخصصی فقه و حقوق امام حسین(ع) خاطرنشان کرد: اگر جامعه با یکدیگر متحد، یکدل، همراه و همدل باشد، میتواند شایستگی بیشتری برای قرار گرفتن در زمره امت پیامبر اسلام(ص) داشته باشد و در قیامت نیز در کنار آن حضرت محشور شود.
رحمت پیامبر(ص) الگوی ساخت جامعه بود
حجتالاسلام والمسلمین محمدباقر ولدان، مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس، در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به سالروز رحلت حضرت محمد مصطفی(ص) اظهار کرد: وقتی قرآن کریم درباره پیامبر اسلام(ص) میفرماید «وَما أرسَلناکَ إِلّا رَحمَةً لِلعالَمین»، در حقیقت یک ویژگی بنیادین از شخصیت و رسالت آن حضرت را برای همه تاریخ معرفی میکند؛ پیامبری که وجودش برای عالمیان رحمت بود.
وی افزود: اگر بخواهیم مفهوم رحمت پیامبر(ص) را درست بفهمیم، نباید آن را فقط در رابطه ایشان با مؤمنان جستوجو کنیم. قرآن کریم پیامبر را نسبت به مؤمنان «رَؤوفٌ رَحیم» معرفی میکند، اما سیره عملی آن حضرت نشان میدهد که دایره این رحمت حتی مخالفان و کسانی را که با ایشان دشمنی میکردند نیز دربرمیگرفت.
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس ادامه داد: پیامبر(ص) در برابر آزارها، توهینها و حتی ظلمهایی که نسبت به ایشان و یارانشان صورت میگرفت، تا جایی که امکان داشت مسیر هدایت، اصلاح و بازگشت را باز میگذاشتند. این رفتار نشان میدهد که رحمت در مکتب پیامبر(ص) یک احساس زودگذر نیست، بلکه یک انتخاب آگاهانه و یک روش تربیتی است.
پیامبر(ص) جامعه جاهلی را با اخلاق متحول کرد
حجت الاسلام ولدان با بیان اینکه یکی از مهمترین جلوههای رحمت نبوی، تحول جامعه جاهلی به جامعهای اخلاقمدار بود، گفت: حضرت محمد مصطفی(ص) در جامعهای مبعوث شدند که بسیاری از ارزشهای انسانی زیر سایه تعصبات قبیلهای، خشونت و تبعیض قرار گرفته بود، اما ایشان با محور قرار دادن توحید و اخلاق، انسان را به کرامت واقعی رساندند.
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس با تأکید بر اینکه رحمت نبوی را نباید با انفعال یا بیتفاوتی اشتباه گرفت، عنوان کرد: پیامبر(ص) در عین رحمت، در برابر ظلم و تجاوز نیز ایستادگی میکردند. بنابراین رحمت در سیره نبوی در کنار عدالت معنا پیدا میکند.
وی افزود: جامعهای که میخواهد به سیره پیامبر(ص) نزدیک شود، باید هم اهل محبت و گذشت باشد و هم در برابر ظلم، فساد و تضییع حقوق انسانها بیتفاوت نماند. این ترکیب دقیقاً همان چیزی است که سیره پیامبر(ص) را برای همه زمانها قابل استفاده میکند.
امروز بیش از هر زمان به اخلاق نبوی نیاز داریم
حجت الاسلام ولدان با اشاره به چالشهای اخلاقی و هویتی جامعه امروز گفت: یکی از مهمترین نیازهای جامعه امروز، بازگشت به اخلاق نبوی است. ما در دورهای زندگی میکنیم که گاهی اختلاف نظرهای کوچک به کینه و دشمنی تبدیل میشود و فضای مجازی نیز میتواند این فاصلهها را بیشتر کند.
وی ادامه داد: اگر سیره پیامبر(ص) را فقط در مراسم و مناسبتها محدود کنیم، از ظرفیت بزرگ آن برای زندگی اجتماعی غافل شدهایم. بازخوانی سیره پیامبر(ص) باید به رفتار ما با خانواده، همسایه، جوانان، مخالفان، افراد ضعیف و حتی کسانی که با ما همعقیده نیستند راه پیدا کند.
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس خاطرنشان کرد: پیامبر(ص) به ما یاد دادند که میتوان اختلاف داشت اما دشمن نبود، میتوان نقد کرد اما تحقیر نکرد و میتوان در برابر ظلم ایستاد اما از مسیر اخلاق خارج نشد.
وی با تأکید بر ضرورت انتقال سیره پیامبر(ص) به نسل جدید گفت: امروز اگر میخواهیم جوانان با پیامبر اسلام(ص) ارتباط عمیق برقرار کنند، صرفاً بیان فضائل کافی نیست؛ باید سیره پیامبر(ص) را به زبان زندگی امروز ترجمه کنیم.
حجت الاسلام ولدان افزود: جوان امروز باید ببیند که اخلاق پیامبر(ص) در مسئله خانواده، روابط اجتماعی، عدالت، گفتگو، مواجهه با مخالف و حل اختلاف چه الگویی ارائه میدهد. این همان نقطهای است که تبلیغ دینی از یک سخنرانی مناسبتی عبور میکند و به یک حرکت تربیتی و اجتماعی تبدیل میشود.
«رحمت للعالمین» یک پیام جهانی است
مدیرکل تبلیغات اسلامی فارس با بیان اینکه پیام حضرت محمد مصطفی(ص) محدود به یک زمان و جغرافیا نیست، گفت: امروز بشریت بیش از هر زمان دیگری به پیام رحمت نیاز دارد؛ جهانی که با جنگ، خشونت، نفرت، تبعیض و بحرانهای اخلاقی مواجه است، بیش از همیشه نیازمند بازخوانی سیره پیامبری است که رحمت را محور رسالت خود قرار داد.
وی در پایان تأکید کرد: اگر میخواهیم واقعاً پیرو حضرت محمد مصطفی(ص) باشیم، باید بخشی از آن رحمت را در رفتار خودمان جاری کنیم؛ با یکدیگر مهربانتر باشیم، کینه و حسادت را کنار بگذاریم، به جوانان فرصت بدهیم، حرمت انسانها را حفظ کنیم و در جامعه به جای گسترش نفرت، زمینه همدلی را فراهم کنیم و این میتواند یکی از واقعیترین راههای زنده نگه داشتن سیره پیامبر(ص) در جامعه امروز باشد.
