3 رویکرد درمانی کودکان در روانشناسی – بایدها و نبایدهای روانشناسی کودکان
-
نویسنده:
کارشناس روابط عمومی - 06 مهر 1405
- 0 دیدگاه
انتخاب روش مناسب برای درمان مشکلات روانشناختی کودکان به نوع مشکل، سن و شرایط رشدی کودک بستگی دارد و نمیتوان یک رویکرد واحد را برای همه کودکان مناسب دانست. رویکردهایی مانند درمان شناختی رفتاری، بازی درمانی و خانواده محور، هرکدام با شیوه متفاوتی به مسائل هیجانی و رفتاری کودک نگاه میکنند و ممکن است در شرایط متفاوتی مورد استفاده قرار بگیرند.
برای والدین، آشنایی با تفاوت این روشها میتواند تصمیمگیری را سادهتر کند؛ با این حال، انتخاب درمان نباید صرفاً بر اساس نام یک روش یا شباهت ظاهری علائم انجام شود. ارزیابی دقیق کودک توسط متخصص و توجه به عواملی مانند علت مشکل، شدت علائم، محیط خانواده و توانایی کودک برای مشارکت در درمان، نقش مهمی در تعیین مسیر مناسب دارد.
۳ رویکرد درمانی رایج برای کودکان
در روانشناسی کودک، روش درمان بر اساس مسئلهای که کودک با آن مواجه است، سن، شرایط خانوادگی و توانایی او برای برقراری ارتباط انتخاب میشود. به همین دلیل، آشنایی با رویکردهای مختلف به والدین کمک میکند بدانند هر روش با چه هدفی به کار میرود و چه انتظاری میتوان از روند درمان داشت.
۱. رویکرد شناختی ـ رفتاری (CBT)
در رویکرد شناختی رفتاری، تمرکز اصلی بر ارتباط میان افکار، احساسات و رفتار است. درمانگر به کودک کمک میکند الگوهای فکری یا رفتاری مرتبط با مشکل خود را بهتر بشناسد و بهتدریج شیوههای سازگارانهتری برای مواجهه با موقعیتهای دشوار یاد بگیرد.
برای مثال، کودکی که از رفتن به مدرسه میترسد ممکن است افکاری مانند: حتماً اتفاق بدی میافتد، داشته باشد. درمان میتواند به او کمک کند این افکار را بررسی و با موقعیت اضطرابآور به شکل مناسبتری روبهرو شود. تکنیکهای مورد استفاده نیز متناسب با سن و درک کودک انتخاب میشوند.
۲. رویکرد بازی درمانی
کودکان همیشه نمیتوانند احساسات و تجربههای خود را مانند بزرگسالان با کلمات بیان کنند. به همین دلیل، بازی میتواند در فرایند درمان به ابزاری برای برقراری ارتباط و شناخت دنیای هیجانی کودک تبدیل شود. در بازی درمانی، درمانگر از فعالیتهای بازی محور هدفمند برای کمک به کودک در بیان و پردازش احساسات یا تجربههای دشوار استفاده میکند.
این روش با بازی معمولی تفاوت دارد و باید توسط فرد آموزش دیده و متناسب با نیاز کودک اجرا شود. بنابراین، صرف علاقه کودک به بازی به این معنا نیست که هر نوع بازی میتواند جایگزین یک فرایند درمانی تخصصی شود.
۳. رویکرد خانواده محور
گاهی برای درک مشکل کودک، تنها بررسی رفتار یا احساسات خود او کافی نیست و لازم است روابط و تعاملات خانوادگی نیز بررسی شود. در رویکرد خانواده محور، نحوه ارتباط اعضای خانواده، الگوهای رفتاری و واکنش والدین به مشکلات کودک، میتواند بخشی از فرایند درمان باشد.
برای نمونه، اگر کودک در مدیریت خشم یا برقراری ارتباط مشکل دارد، درمانگر ممکن است علاوه بر کار مستقیم با کودک، به والدین کمک کند شیوه پاسخگویی مؤثرتری را تمرین کنند. در این رویکرد، خانواده الزاماً بهعنوان عامل ایجاد مشکل در نظر گرفته نمیشود؛ بلکه مشارکت آن میتواند به ایجاد تغییر پایدارتر در محیط زندگی کودک کمک کند.
چگونه رویکرد درمانی مناسب کودک را انتخاب کنیم؟
انتخاب روش درمانی برای کودک نباید فقط بر اساس نام یک رویکرد یا توصیه اطرافیان انجام شود. یک روش ممکن است برای کودکی با اضطراب مناسب باشد؛ اما برای کودک دیگری با مشکلات رفتاری یا خانوادگی، نیاز به رویکرد متفاوتی وجود داشته باشد. چند معیار در این انتخاب اهمیت بیشتری دارند:
- نوع و شدت مشکل: ابتدا باید مشخص شود کودک دقیقاً با چه مسئلهای روبهرو است و این مشکل تا چه اندازه زندگی روزمره، روابط یا عملکرد تحصیلی او را تحت تاثیر قرار داده است.
- سن و مرحله رشدی: روش کار با یک کودک خردسال با شیوه درمان نوجوان یکسان نیست و تکنیکها باید متناسب با توانایی درک و ارتباط کودک انتخاب شوند.
- شرایط خانوادگی: در بعضی موارد، نحوه تعامل کودک با والدین یا سایر اعضای خانواده نیز باید در فرایند درمان بررسی شود.
- ارزیابی متخصص: تشخیص نیازهای کودک پیش از انتخاب روش اهمیت دارد. والدین میتوانند برای آشنایی بیشتر با تفاوت روشها و رویکرد درمانی روانشناسی ، انواع رویکردهای مورد استفاده در روانشناسی را بررسی کنند.
در نهایت، انتخاب درمان بهتر است پس از ارزیابی تخصصی و با توجه به شرایط منحصربهفرد کودک انجام شود، نه صرفاً بر اساس محبوبیت یک روش.
بایدها و نبایدهای والدین در روانشناسی کودک
نقش والدین در روند درمان کودک فقط به انتخاب روانشناس محدود نمیشود. رفتار و واکنش آنها میتواند بر احساس امنیت کودک و همکاری او با فرایند درمان تأثیر بگذارد. چند نکته ساده میتواند این مسیر را برای کودک و خانواده قابل مدیریتتر کند.
- بایدها: مشکل کودک را جدی بگیرید، بدون اینکه او را با برچسبهایی مانند لجباز یا ضعیف تعریف کنید. درباره هدف جلسات، روش درمان و نقش خودتان از متخصص سؤال کنید و در صورت نیاز، تمرینها و توصیههای مطرح شده را در خانه ادامه دهید.
- نبایدها: کودک را با همسالان یا خواهر و برادرش مقایسه نکنید، او را برای صحبت درباره موضوعی دشوار تحت فشار قرار ندهید و بدون هماهنگی با متخصص، روش درمان را تغییر ندهید. همچنین نباید انتظار داشت مشکلات روان شناختی کودک در چند جلسه بهطور کامل برطرف شود؛ روند بهبود به شرایط و نیازهای هر کودک بستگی دارد.
جمعبندی
درمان مشکلات روانشناختی کودکان میتواند با رویکردهای مختلفی مانند شناختی رفتاری، بازی درمانی یا خانواده محور انجام شود؛ اما هیچ روشی را نمیتوان بدون توجه به شرایط کودک، برای همه مناسب دانست. نوع مشکل، سن، مرحله رشدی، شدت علائم و شرایط خانوادگی از عواملی هستند که در انتخاب مسیر درمان اهمیت دارند.
برای والدین، مهمترین نکته این است که به جای انتخاب روش بر اساس توصیه اطرافیان یا نام یک رویکرد، ابتدا از متخصص برای ارزیابی وضعیت کودک کمک بگیرند. در کنار آن، ایجاد فضای امن در خانه، پرهیز از مقایسه و همکاری با درمانگر میتواند به پیشرفت روند درمان کمک کند. آشنایی با روشهای مختلف، والدین را برای گفتوگویی آگاهانهتر با متخصص آماده میکند و به آنها اجازه میدهد تصمیمی متناسب با نیاز واقعی کودک بگیرند.
