خبرگزاری مهر- گروه استانها؛ نسل جدید در دل دنیای دیجیتال متولد شده و رشد کردهاند و از این رو نگاهی متفاوت به فنآوری، ارتباطهای برخط و شبکههای اجتماعی دارند. فرزندان امروز به شبکههای اجتماعی به عنوان امری فراتر از یک سرگرمی نگاه میکنند چرا که این فضا تبدیل به بستری برای ارتباط با دوستان، ابراز هویت، کسب اطلاعات و حتی یادگیری مهارتهای اجتماعی شده و آنها را بیش از حد وابسته خود کرده است. این در حالیست که کارشناسان قائلند استفاده بیش از حد از موبایل، تبلت یا بازیهای آنلاین در سنین پایین پیامدهای چندبُعدی دارد که از جمله در ساحت رفتاری باعث افزایش بیقراری، کاهش تحمل، وابستگی به پاداش فوری و افت مهارتهای خودتنظیمی و دهها آسیب دیگر خواهد شد.
در اینجاست که مدیریت و کنترل هوشمندانه پدر و مادر در منزل ضرورت مییابد. بسیاری از والدین که تجربه رشد در دنیایی بدون اینترنت و گوشیهای هوشمند را دارند، با چالشهای تازهای در ارتباط با فرزندانشان و مدیریت و کنترل بهرهگیری آنان از ابزار و فضای دیجیتال روبهرو هستند. این تفاوت در تجربهها و نگرشها، گاه به منبعی از تعارض، سوءتفاهم و گسست نسلی تبدیل میشود.
ضرورت ذهنآگاهی والدین در قبال فرزندان دیجیتالی
زهرا شریفی گرمدره در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به جایگاه و ضرورت ذهنآگاهی در مقوله تربیت خاصه مدیریت فرزندان در عرصه استفاده از گوشی هوشمند یا بازیهای رایانهای، اظهار کرد: ذهنآگاهی یعنی آنکه انسان توانایی مدیریت و کنترل اراده و غریزه در جهت اصلاح اشتباهات ناخودآگاه را داشته باشد و چه بسیار انسانها که به علت عدم توانایی در مدیریت و اقدام در لحظه، دچار مشکلات عدیده میشوند.
مشاور و روانشناس خانواده با ذکر اینکه انسان با کسب مهارتهای ذهنآگاهی فارغ از گذشته و آینده توانایی بهترین تصمیمگیریها را کسب میکند، ادامه داد: عمر فرصت کوتاهی است که انسان نباید ذهنش را درگیر اتفاقات گذشته یا آینده کند بلکه در لحظه بتواند با بهترین عملکرد و تصمیمات، سطح زندگی و پیشرفت خود و اطرافیان را ارتقا دهد. این مهم خاصه در روابط خانواده و تعامل بین والدین و فرزندان بسیار موضوعیت داشته و کارایی بالایی دارد.
شریفی با تأکید بر ضرورت ذهنآگاهی والدین در قبال فرزندان دیجیتالی، بیان کرد: ذهنآگاهی والدین باعث کاهش اضطراب و افسردگی، داشتن خواب آرام شده و به آنها کمک میکند که بر نشخوار فکری غلبه کنند و با ذهنی آزاد و رها از آشوبها بهترین واکنش و عملکرد را در قبال مسائل مختلف خاصه تربیت فرزندان داشته باشند.
وی با تصریح اینکه امروز نوع مواجهه با تکنولوژی دغدغه بسیاری از خانوادهها است، توضیح داد: بیشترین دعوا و تنش در خانوادهها معطوف بر گوشی موبایل است. دادههای علمی حاکی از آن است که استفاده از هر گونه امکانات دیجیتالی برای کودکان زیر ۲ سال اکیداّ ممنوع است لذا خانوادهها باید مراقب باشند که تحت هیچ شرایطی گوشی هوشمند یا امثال آن را به دست کودک خود ندهند زیرا کودک در این سن فاقد تحلیل بوده و استفاده از این ابزار باعث آسیب جدی به مهارت کلامی او خواهد شد.
قوانین استفاده از دیجیتال برای ردههای مختلف سنی
شریفی با تصریح اینکه کودکان ۲ تا پنج سال حداکثر یک ساعت در روز حق استفاده از ابزارهای تکنولوژیک را دارند، افزود: به مادران توصیه میشود که این مهم را دقت داشته باشند. اگر این میزان بالاتر برود، در رشد شناختی مغز اشکال ایجاد خواهد شد و مقولههایی چون حافظه کوتاهمدت و بلندمدت، توجه و دقت به مسائل و امور پیرامونی، تمرکز و … را تحتالشعاع قرار میدهد.
این مدرس حوزه و دانشگاه یادآور شد: عدم سازگاری کودکان در محیط خانه یا مدرسه یکی از پیامدهای سوء ابزارهای دیجیتال است که به راحتی در دسترس کودکان قرار دارد. آثار سوء ارتباط کودک با اجسام و ابزار به جای موجود زنده حقیقتاً جبرانناپذیر است. کودکان و نوجوانان شش تا ۱۲ سال نیز صرفاً مجاز به استفاده به مدت حداکثر سه ساعت در روزند چرا که افراط در این امر باعث افسردگی، پرخاشگری، ضعف در بینایی و عملکرد مغز، کماشتهایی، چاقی، خطرات بلوغ جنسی زودرس و دهها آسیب دیگر خواهد شد.
شریفی در خصوص میزان استفاده در سن ۱۳ تا ۱۸ سالگی، تأکید کرد: بیش از سه ساعت حقیقتاً انواع آسیبها را در پی دارد و علاوه بر آسیبهای قبلی ذکر شده، اضطراب و افسردگی را به دنبال دارد، باعث بیانگیزگی، گوشهگیری، انزوا، مشکلات خواب، افکار خودکشی، مصرف سیگار و قلیان و مصرف مواد مخدر میشود که والدین باید دقت کنند.
این مشاور و روانشناس خانواده مدیریت و برنامهریزی برای میزان استفاده از گوشی هوشمند از سوی والدین را یک ضرورت دانست و بیان کرد: زمانی که کودک یا نوجوان بیکار باشد و برنامهریزی خاصی در خانه نداشته باشد طبیعی است که به سمت استفاده از گوشی هوشمند میرود تا وقت خود را پُر کند. لذا پدر و مادر باید تلاش کنند برای ساعت به ساعت فرزندان در خانه و بیرون از خانه برنامه داشته باشد تا آنها را از گوشی هوشمند دور نگه دارند.
جایگزینهای مناسب برای گوشی هوشمند کدامند
شریفی اظهار کرد: پدر و مادرها میتوانند بر طبق علاقه و استعداد فرزندان، آنها را در کلاسهای مختلف آموزشی و ورزشی ثبتنام کنند، در فعالیتهای اجتماعی همچون فعالیت در مسجد یا پایگاه بسیج محله مشارکت دهند و به دنبال فعالیتهای سالم و خوبی که در محیط پیرامونی و محله و شهر وجود دارد، باشند.
وی برنامهریزی برای ورزش و تفریحات سالم خانوادگی در پارکها و بوستانها را از دیگر جایگزینهای مناسب برای گوشی هوشمند دانست و ادامه داد: پدر و مادر باید بهگونهای تدبیر و مدیریت کنند که فرزندان در فضایی سالم و سازنده و بانشاط رشد کنند و بالنده شوند. والدین باید حواسشان باشد که فرزندان نسل امروز بسیار باهوش و زیرک و در عین حال بسیار شکننده و حساساند.
شریفی با تأکید بر اینکه فرزندان این نسل در وسط فضای دیجیتال متولد شدند یعنی از وقتی چشم باز کردند با رسانه و گوشی هوشمند همراه بودند، گفت: نسلهای قبلی این فرصت را داشتند که در کودکی در فضایی باز به بازیهای مختلف فیزیکی بپردازند، نسل امروز اما در فضای محدود آپارتمانی کمتر این فرصت را به دست میآورند و فضای بازی متفاوتی دارند لذا پدر و مادرها باید به این تفاوتها هم توجه داشته باشند.
این مدرس حوزه و دانشگاه با تأکید بر برخی ویژگیهای والدین عاقل و بالغ و ذهنآگاه در مواجهه با فرزندان دیجیتالی امروز، بیان کرد: والد بالغ نه اهل محدودیت سختگیرانه و نه اهل رهاسازی آزادنه فرزندان است بلکه یک راه میانه را بر میگزیند و در عین انعطاف کافی، مدیریت و کنترل اصولی را در پیش میگیرد. والد عاقل و آگاه در وهله اول خودش باید رعایت کند یعنی گوشی را کنار بگذارد نه آنکه ساعتها با آن کار کند.
ویژگیهای والد بالغ در عصر فرزندان دیجیتالی
شریفی با بیان اینکه وبگردی و فعالیت مفرط پدر یا مادر در شبکههای اجتماعی به معنی بهروز بودن آنها نیست، تصریح کرد: بهروز بودن به معنی آگاهی از مدت و نحوه بهرهگیری از این ابزار هم برای خود و هم فرزندان است.
این مشاور و روانشناس افزایش و ارتقای سواد رسانه را دیگر ویژگی والد بالغ در عصر فرزندان دیجیتالی دانست و توضیح داد: پدر و مادر میتوانند آگاهی خود را در این زمینه افزایش دهند تا کمتر دچار مشکل در امر مدیریت مصرف فرزندان شوند. والد بالغ به جای تلاش برای منع کردن فرزند، کارگردان پشت صحنه است یعنی در کنار محدودیتها با فرزندش از معایب و آسیبهای مصرف بیش از اندازه هم صحبت میکند.
شریفی تأکید کرد: والد بالغ تفکر انتقادی را به فرزندش میآموزد یعنی نظرات را بدون دلیل رد نمیکنند و به فرزندانش یاد میدهد که قدرت تحلیل داشته باشند و توانایی نقد را در خود تقویت کنند. والدین آگاه همواره با فرزندان خود گفتگو دارند و مسائل را به بحث و بررسی و تحلیل میگذارند.
وی ایجاد پرسشگری انتقادی در فرزندان را از دیگر ویژگیهای والد بالغ عنوان کرد و گفت: این مهم جز در سایه تعامل و گفتگو و تبادل نظر سازنده والدین با فرزندان محقق نمیشود. کودک و نوجوان اگر نسبت به آسیبها و آثار سوء بهرهگیری از ابزار دیجیتال توجیه شوند، میپذیرد زیرا نهادش پاک است.
شریفی ایجاد مرزبندی زمانی، مکانی و محتوایی را یادآور شد و بیان کرد: در مرزبندی زمانی، والد آگاه با مشورت فرزندش، میزان استفاده فرزندان را بر حسب سن، روزهای تعطیل و غیرتعطیل و دیگر پارامترها تعیین میکند. در مرزبندی محتوایی نیز پدر و مادر با توجه به سن کودک یا نوجوانش، محتوای مناسب را پیشبینی میکند تا آسیب نبیند. مرزبندی مکانی هم یعنی آنکه در برخی مکانها همچون رختخواب، سر سفره، موقع درس خواندن در میهمانیها و … فرزند ما حق استفاده از گوشی ندارد.
