الهه جعفرزاده: تصویر در نگاه اول قانعکننده است. روی جلد کتاب، کنار شخصیت کارتونی اصلی، زنی با موهای کوتاه مقابل تختهای حاوی فرمولهای ریاضی دیده میشود. کافی است مریم میرزاخانی را بشناسید تا شباهت چهره توجهتان را جلب کند.
در روزهای اخیر همین تصویر در کانالهای خبری تلگرامی و صفحات اینستاگرامی فارسیزبان منتشر شده و از آن بهعنوان «تصویر مریم میرزاخانی روی جلد کتاب ریاضی دانشآموزان ایتالیایی» یاد شده است.
کتابی که در تصویر دیده میشود ساختگی نیست. I Mondi di GEA یک مجموعه آموزشی واقعی برای کلاسهای چهارم و پنجم مدارس ابتدایی ایتالیاست که توسط Fabbri Editori در مجموعه آموزشی Rizzoli Education و با همکاری Erickson عرضه شده است.
بنابراین اصل کتاب و استفاده آموزشی از آن جای تردید ندارد؛ سؤال فقط درباره هویت زن روی جلد است.
این نسخه چاپ سال ۲۰۲۵ است؛ کنار عکس زن روی جلد نوشته شده است: con SE SBAGLIO IMPARO di Maestra Federica؛ عبارتی که تقریباً به معنای «”اگر اشتباه کنم، یاد میگیرم” از معلم فدریکا» است.
منابع معرفی کتاب مشخص میکنند که «Maestra Federica» همان Federica De Gasperis – یک آموزگار ایتالیایی- است و Se sbaglio imparo بخش ویژهای در آموزش ریاضی این مجموعه است که او طراحی کرده؛ روشی که از اشتباههای متداول کودکان برای آموزش مفاهیم ریاضی استفاده میکند.
با این حال، این اطلاعات بهتنهایی اجازه نمیدهد یک قدم جلوتر برویم و بگوییم زن داخل تصویر حتماً خود فدریکا دِ گاسپریس است. از آن طرف نیز هیچ اشارهای به مریم میرزاخانی وجود ندارد. نه در مشخصات کتاب، نه در معرفی مجموعه و نه در اسناد مدارس ایتالیا که این کتاب را ثبت کردهاند، نامی از میرزاخانی یا استفاده از تصویر او دیده نمیشود.
چهرهای که حتی در نسخه قبلی هم بود
بررسی نسخههای قدیمیتر نکته جالب دیگری را نشان میدهد. پیش از I Mondi di GEA، نسخهای با عنوان GEA – Sussidiario delle discipline منتشر شده بود. روی جلد نسخه ۲۰۲۴ نیز همین تصویر زن کنار تخته ریاضی دیده میشود؛ البته طراحی جلد متفاوت است و هنوز عنوان I Mondi di GEA به شکل فعلی روی آن قرار ندارد.
در سال ۲۰۲۶ هم نسل تازه مجموعه با عنوان I Mondi di GEA con PariPasso منتشر شده است.
این توالی نشان میدهد تصویر مورد بحث دستکم از چاپ ۲۰۲۴ در طراحی کتابهای GEA حضور داشته و صرفاً تصویری نیست که اخیراً به یک جلد اضافه شده باشد.
آنچه میدانیم و آنچه هنوز نمیدانیم
شباهت زن روی جلد به مریم میرزاخانی قابل مشاهده است و همین شباهت احتمالاً زمینه انتشار ادعا در شبکههای اجتماعی فارسیزبان را فراهم کرده است. اما برای تبدیل «شباهت» به «هویت»، به مدرک نیاز داریم.
تا زمان تنظیم این گزارش، هیچ منبع رسمی ناشر، منبع ایتالیایی معتبر یا سند کتابشناختی بررسیشدهای پیدا نکردیم که این تصویر را «مریم میرزاخانی» معرفی کرده یا نوشته باشد ناشر برای بزرگداشت او از تصویرش استفاده کرده است.
البته این مسئله به این معنا نیست «زن روی جلد قطعاً شخص دیگری است»، بلکه نشان میدهد ادعای منتسب کردن این تصویر به مریم میرزاخانی به طور رسمی تأیید نشده و برای آن سند معتبری وجود ندارد، اگرچه طراحی بصری، در وهله نخست یادآور چهره مریم میرزاخانی، ریاضیدان فقید و برجسته ایرانی، است.
۴۷۲۳۲
