تاکید امیرحسین علم الهدی بر لزوم تغییر آداب حکمرانی در سینما / هیچ سینمایی در دنیا، نمی‌تواند با بلیت یک دلاری امیدوار به توسعه باشد

نرگس کیانی: استان ایلام با ۵۸۰ هزار نفر جمعیت (طبق آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور در سال ۱۳۹۵)، در غیاب طولانی‌مدت سینمایی متعلق به بخش خصوصی، با سه سالنِ غیرفعالِ نمایش فیلم واقع در مجتمع‌های فرهنگی‌هنری ادارات ارشاد؛ از ابتدای سال ۱۴۰۵ شاهد اکران هیچ فیلم سینمایی نبوده است. اگرچه سازمان سینمایی و موسسه سینماشهر دلیل این اتفاق را تعطیلی سالن‌های دولتیِ نمایشِ فیلمِ «فرهنگ (شهر ایلام- ۱۳۹۴)»، «سراب (شهر آبدانان- ۱۳۹۸)» و «کلهر (شهر ایوان- ۱۳۹۸)» می‌دانند و در تلاش برای راه‌اندازی سالن‌هایی مشابه در شهرستان‌های ملکشاهی و دره‌شهر هستند اما منتقدان و کارشناسانی چون امیرحسین علم الهدی علت را در جایی دیگری جست‌وجو و این پرسش را مطرح می‌کنند که اگر دلیل سهم صفر استان ایلام از اکران، نبود سالن سینماست چرا سالن‌های آمفی‌تئاتری که موسسه سینماشهر آن‌ها را به تجهیزات نمایش فیلم مجهز کرد (فرهنگ- سراب- کلهر) پس از مدتی فعالیت تعطیل شدند؟ و آیا عدم اقبال عمومی یکی از دلایل تعطیلی‌شان نبود؟ چنان‌چه دلیل عمده‌ی عدم تمایل بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری برای احداث سالن سینما در این استان نیز هست. با این حساب، این کارشناس و منتقد سینما اندک‌بودن درآمد سرانه ملی این استان را به نسبت هزینه‌ها، عامل اصلی می‌داند. او تجهیز سالن‌های آمفی‌تئاتر مجتمع‌های فرهنگی ادارات ارشاد در شهرهای بالای ۱۰۰ هزار نفریِ فاقد سینما را نه آن‌طور که گفته می‌شود؛ «در راستای توسعه عدالت فرهنگی» که «آدرس غلط‌دادن» برمی‌شمارد.

  رابطه سینما و تجارت رابطه‌ای مستقیم است/ میزان اقبال هر جامعه‌ای به سینما به درآمد سرانه ملی بستگی دارد

«فکر کردن به تمهیدات لازم برای تشکیل جلسات شورای سینما به ریاست استانداران در هر استان و ارائه طرح احداث سینما در شهرهای بالای ۱۰۰ هزار نفر جمعیت و فاقد سینما» ازجمله اتفاقاتی بود که اولین جلسه شورای سینما (۶ بهمن ۱۴۰۳) با آن‌ها آغاز شد. طرحی که حبیب ایل‌بیگی، مدیرعامل موسسه سینماشهر در نخستین جلسه کارگروه تخصصی شورای سینما به ریاست رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی (۲۶ فروردین ۱۴۰۴)  در موردش گفت: «مسئله ما ساخت سینما در شهرهایی با جمعیت بالای ۱۰۰ هزار نفر است. متاسفانه ساخت سینما در این شهرها برای بخش خصوصی جذاب نیست و به این بخش ورود نکرده است. بنابراین ما به دنبال این هستیم که با حمایت‌هایی که می‌کنیم برای این شهرها یک یا دو سالن ایجاد کنیم تا عدالت فرهنگی در حوزه ساخت سینما در همه شهرها صورت گیرد.»

امیرحسین علم‌الهدی، منتقد و کارشناس سینما در گفت‌وگو با خبرآنلاین این طرح را «آدرس غلط دادن» می‌خواند و ادامه می‌دهد: «من اساسا ایده ساخت سینما در شهرهای فاقد سینما در راستای توسعه عدالت فرهنگی را درک نمی‌کنم. آن‌چه تجربه جهانی می‌گوید این است که میزان اقبال هر جامعه‌ای به سینما از رابطه‌ای مستقیم با درآمد سرانه ملی برخوردار است. به حاصل معادله مورد اشاره این تجربه جهانی در کشور خودمان نگاه کنید و به این سوال پاسخ دهید که درآمد سرانه ملی در کلان‌شهرها با درآمد سرانه ملی در ایلام به چه میزان متفاوت است؟ چرا باید در مناطق محروم‌تر و کم‌برخوردارتر، نقاطی که درآمد سرانه ملی آن‌ها زیر دو هزار دلار است و گاهی به هزاروپانصد دلار هم می‌رسد، سینما ساخت؟ سینما، آن هم توسط بخش خصوصی و نه توسط دولت، در جایی ساخته می‌شود که درآمد سرانه ملی تکافوی خرید بلیت سینما را کند. ضمن این که، دولت وظایف دیگری دارد و کارش سینماساختن نیست. دولت هرچه‌قدر هم سالن‌های آمفی‌تئاتر مجتمع‌های فرهنگی‌هنری ادارات ارشاد استان‌ها و شهرستان‌ها را برای نمایش فیلم مجهز و به خیال خود تصور کند سینما ساخته است، این سالن‌ها هیچ‌گاه واقعا تبدیل به سینما نخواهند شد. دلیل اصلی‌اش هم این است که دولت‌ها هیچ‌گاه تاجران خوبی نبوده‌اند در صورتی که رابطه سینما و تجارت رابطه‌ای مستقیم است. شما نمی‌توانید سویه‌ی تجاری سینما را نادیده بگیرید و بگویید ما می‌خواهیم مجتمع‌های دولتی را در راستای عدالت فرهنگی تجهیز و تبدیل به سینما کنیم.»

توسعه سینما باید توسط بخش خصوصی اتفاق بیفتد

ما در حالی چندین دهه است که در حال تلاش برای توسعه سینما از طریق دولتی‌کردن آن هستیم که تجربه ثابت کرده این اتفاق، ناممکن است و رسیدن به آن امکان‌پذیر نیست. علم‌الهدی با اشاره به این نکته ادامه می‌دهد: «توسعه سینما باید توسط بخش خصوصی اتفاق بیفتد و اولویت نخست بخش خصوصی همواره، اگرچه نه در شرایط کنونی که در شرایطی باثبات‌تر، توسعه سینما در کلان‌شهرهاست. در همه جای دنیا، فراهم‌کردن وظیفه دولت‌ها و شهرداری‌ها؛ بهبود زیرساخت‌ها، تغییر قوانین، تامین امنیت سرمایه‌گذاری و… برای توسعه فعالیت بخش خصوصی است. بخش خصوصی هرچه‌ فعال‌تر باشد یعنی کارکرد دولت درست‌تر است. دولت‌ها در همه جای دنیا، برای حمایت از سینما، نه اقدام به ساخت سالن که اقدام به اعطای معافیت‌های مالیاتی، وام‌های بلندمدت کم‌بهره و تسهیلاتی از این دست می‌کنند. در حالی که دولت ما از سینما مالیات می‌گیرد؛ ۱۰ درصد از مردم هنگام خرید بلیت و باقی را از صاحبان کسب‌وکارها به‌گونه‌ای که اگر درآمدتان در طول سال بالاتر از ۵۶۰ میلیون تومان باشد که امسال به ۹۵۰ میلیون تومان تغییر کرده است باز هم باید به صورت پلکانی تا ۳۰ درصد مالیات بدهید. این در حالی است که در همه جای دنیا، دولت بسترسازی و بخش خصوصی سرمایه‌گذاری می‌کند. توجه داشته باشید که وقتی از تجهیز سالن‌های آمفی‌تئاتر مجتمع‌های فرهنگی‌هنری با ابزار نمایش فیلم صحبت می‌کنید، یعنی به عنوان دولت می‌خواهید تصدی‌گری کنید. این در حالی است که سینماداری وظیفه بخش خصوصی است؛ جایی که بتواند یک میلیارد تومان بگذارد و دو میلیارد تومان بردارد ولی وقتی چنین امکانی وجود ندارد همه چیز به سمت تعطیل شدن می‌رود.»

ما شیپور را از سر گشادش می‌نوازیم

علم‌الهدی با طرح مثالی در مورد هزینه‌های ساخت یک سالن سینما با هزار صندلی و مقایسه آن با فروش سینمای ایران در سال ۱۴۰۴، می‌افزاید: «هزینه نهایی هر صندلی سینما، با درنظر گرفتن همه مراحل ساخت یک سالن، برای سرمایه‌گذار چیزی حدود ۲۰۰ میلیون خواهد بود. پس اگر قصد ساخت سالنی با هزار صندلی را داشته باشید، چیزی حدود ۲۰۰ میلیارد تومان خواهد شد. این در حالی است که کل فروش سینمای ما در سال ۱۴۰۴، هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان بوده است. با این حساب، آن ۲۰۰ میلیارد تومان فرضی که بخش خصوصی هزینه کرده چه‌طور قرار است به او برگردانده شود؟ ضمن این که در هیچ کجای دنیا با بلیت سینمای یک دلاری، سالن‌ها را با دلار ۱۷۰، ۱۸۰ هزار تومانی تجهیز نمی‌کنند. در واقع هیچ سینمایی در دنیا، نمی‌تواند با بلیت یک دلاری امیدوار به توسعه باشد. چراکه بلیت یک دلاری برای بخش خصوصی نمی‌صرفد. پس می‌توان نتیجه گرفت که اجزای این معادله با یکدیگر نمی‌خواند. به آمار و ارقام برگردیم. در حال حاضر در کشور ما با حدود ۹۰ میلیون جمعیت، چیزی حدود ۸۵۰ پرده سینما و چیزی حدود ۱۵۰ هزار صندلی در چیزی حدود ۳۲۰ نقطه جغرافیایی پراکنده است. نگاهی به آمار و ارقام پیش از انقلاب بیندازیم. پیش از انقلاب در کشور ما با حدود ۳۰ میلیون نفر جمعیت چیزی حدود ۳۸۰ هزار صندلی سینما در چیزی حدود ۴۸۰ نقطه جغرافیایی پراکنده بوده است. این آمار و ارقام نشان می‌دهد که ما شیپور را از سر گشادش نواخته‌ایم.»

نیازمند تغییر آداب حکمرانی سینما هستیم

این کارشناس اقتصاد سینما با اشاره به این که «ما نیازمند تغییر آداب حکمرانی در سینما هستیم»، می‌افزاید: «تغییر آداب حکمرانی در سینما به‌معنای خارج‌کردن سینما از حوزه فرهنگ و واردکردن آن به حوزه تجاری- خدماتی صنعت است. همان‌طور که در همه جای دنیا، سینما بخشی از حوزه خدمات و بازرگانی محسوب می‌شود نه بخشی از حوزه فرهنگ. چراکه فرهنگ و زیرمجموعه‌هایش از تعاریف خاص خود برخوردارند و سینما به‌عنوان یک بیزینس شامل این تعاریف نمی‌شود. سینما اگر بتواند به‌عنوان بیزینس، بیزینسی موفق باشد سالن‌های سینما نیز افزایش خواهند یافت و در همه نقاط جغرافیایی یک کشور ساخته می‌شوند. پیش‌شرط تلقی سینما به عنوان بیزینس، درآمد سرانه ملی و رفاه عمومی است. به عبارت دیگر، هرچه رفاه عمومی بالاتر برود سالن‌های سینمای بیشتری ساخته خواهند شد حتی در ایلام. سینماهای چین، کره، ترکیه، امارات، دبی و…. نمونه‌های بارز چیزی هستند که اشاره کردم. این کشورها، پیش از انقلاب که ما ۳۸۰ هزار صندلی سینما داشتیم این‌ها اساسا سینما نداشتند اما اکنون ببینید ما کجاییم و آن‌ها کجا؟! این نشان می‌دهد که ما تعریف درستی از معادله نداشته‌ایم و همان‌طور که به دیگر شاخص‌های اقتصادی و تجاری‌مان با نگاهی ایدئولوژیک می‌نگریم، با سینما نیز چنین می‌کنیم و تا زمانی که این نگاه ایدئولوژیک بر سینما حاکم باشد، آش همین آش است و کاسه همان کاسه.»

۵۹۲۴۲