جایگاه «سفیر» در کارنامه قریبیان
در ادامه سام قریبیان فرزند فرامرز قریبیان بازیگر اصلی فیلم در غیاب پدرش که در خارج از کشور حضور دارد با بیان اینکه نمیتواند مواردی را فراتر از خود فیلم بیان کند، گفت: به عنوان کسی که این افتخار را داشتم که تا حدی در کنار یک بازیگر و هنرمند درجه یک حضور داشته باشم و به سهم خودم پرسشهایی را مطرح کرده و پاسخهایی دریافت کنم تا کمی بیشتر با اتفاقات پشت صحنه سینمای ایران آشنا شوم، باید بگویم همکاری با آقای صالح تجربه ارزشمندی برای پدرم بوده است.
این بازیگر با اشاره به اهمیت فیلم «سفیر»، یادآور شد: این اثر فیلمی بود که هم از نظر فروش موفق بود و هم نقشی که فرامرز قریبیان در آن ایفا کرد یکی از نقاط درخشان کارنامهاش به شمار میآید. نکته دیگری که شاید برای بسیاری جالب باشد، این است که پدرم تا آن زمان تجربه سوارکاری نداشت و تصمیم گرفت این مهارت را بیاموزد.
«سفیر» در عین کلاسیک بودن نگاهی آوانگارد دارد
در ادامه این برنامه، علی روئینتن کارگردان سینما نیز عنوان کرد: در تاریخ سینمای ایران، ۲ فیلم درباره عاشورا و امام حسین (ع) ساخته شده که مردم برای دیدن آنها صف میکشیدند و استقبال گستردهای از آنها داشتند؛ یکی از آنها «سفیر» بود که خود من پنج بار به تماشای آن نشستم.
کارگردان «دلشکسته» درباره فیلم «سفیر» تصریح کرد: با وجود اینکه فیلم با ساختاری کلاسیک ساخته شده و فریبرز صالح تلاش کرده بود قواعد سینمای کلاسیک را رعایت کند، این فیلم اثری با یک نگاه آوانگارد و روایت متفاوت نیز به شمار میآید. زمانی که مسلم بن عقیل به کوفه میرود و پس از رخدادهایی که برای او اتفاق میافتد، امام حسین (ع) قیس بن مُسَهَّر را مأمور میکند تا پیگیر سرنوشت مسلم شود. تلفیق این ۲ روایت و تبدیل آن به یک نگاه تازه نسبت به واقعه کربلا، یکی از ویژگیهای مهم فیلم است؛ روایتی که هم از نظر هنری قابل توجه است و هم توانسته با مخاطب ارتباط برقرار کند.
حسن جلایر برای هنرمندان زیادی فرصت تولید فراهم کرد
در ادامه احمدرضا معتمدی استاد رشته فلسفه و فیلمساز، یادآور شد: اگر بخواهیم با زبان سینمایی صحبت کنیم، میتوان گفت هر حرکت و هر جریان، نیازمند یک محرک اولیه، یک انگیزه و یک آغاز است؛ علتی که همه معلولهای پس از خود را شکل میدهد. در تاریخ سینمای ایران نیز افرادی وجود داشتهاند که آغازگر بودهاند و به نوعی علت نخستین بسیاری از اتفاقاتی هستند که امروز شاهد آن هستیم. یکی از این افراد حسن جلایر است؛ شخصیتی که در حوزه مدیریت و در زمینه تولید، منشأ خدمات ارزشمند و جریانساز بود.
این فیلمساز با اشاره به اینکه سینما مانند شعر یا نقاشی نیست که فرد بتواند در خلوت خود اثری خلق کند و به تنهایی پیش برود، افزود: سینما نیازمند همکاری، حمایت و حضور مجموعهای از افراد است. امیدوارم شرایطی فراهم شود که دستها گشادهتر شده و امکان تولید آثار بزرگ بیشتر شود. امید داریم این امکانات فراهم شود تا سینمای ایران بیش از پیش آباد و پویا شود.
معتمدی با اشاره به توان بازیگری فرامرز قریبیان نیز گفت: من در فیلم «آلزایمر» افتخار همکاری با او را داشتم. بازیگری واقعی، بیش از هر چیز در «واکنش» معنا پیدا میکند. اگر به کسی بگوییم مادرت فوت کرده است، بیان این خبر شاید کار دشواری نباشد؛ اما نشان دادن واکنش انسانی و درونی فردی که با این خبر مواجه شده، کاری بسیار پیچیده است. بازیگری در سکوت، بازیگری در لحظههای ناپیدا و درونی، همان چیزی است که بسیاری از بزرگان سینما به آن دست یافتهاند. بازیگران بزرگ در حرکتهای نمایشی خود را نشان نمیدهند، بلکه در لحظات بحرانی، زمانی که درام شکل میگیرد، تعلیق ایجاد میشود و کشمکش به اوج میرسد، توانایی واقعی خود را آشکار میکنند.
ماجرای انتخاب فریبرز صالح
در ادامه حسن جلایر تهیهکننده فیلم «سفیر» با بیان اینکه وقتی توکل ایجاد شود، جهاد و حرکت نیز شکل میگیرد، مطرح کرد: در مورد فیلم «سفیر» که باید بگویم هرچه در این فیلم اتفاق افتاد، متعلق به من نبود. آنچه امروز درباره این اثر صحبت میکنیم، حاصل یک جریان و یک نیت اولیه بود که در وجود افرادی شکل گرفت. در آغاز انقلاب، مهمترین مسئلهای که در آن با کمبود مواجه بودیم، کادرسازی بود؛ اینکه افراد توانمند تربیت شوند و مسیر را ادامه دهند. اما در ادامه، گاهی فراموش کردیم که نقش ما چیست و صاحب اصلی این حرکت چه کسی است.
وی درباره انتخاب فریبرز صالح به عنوان کارگردان «سفیر» توضیح داد: ابتدا نام وی به شکل دیگری مطرح شد و گفته میشد او فیلمی درباره ساواک ساخته است. در آن زمان ما به دنبال کارگردانی بودیم که بتواند چنین پروژهای را انجام دهد. هاشمی طبا گفت شنیدهام میخواهید چنین کاری انجام دهید. گفتم بله، اما دنبال کارگردان هستیم. گفت کسی را میشناسم؛ اگر جرأت کار کردن داری، سراغ او برو. آن فرد، فریبرز صالح بود. او پیشتر فیلمی درباره سرگذشت سرلشکر مقربی یکی از جاسوسان مهم شوروی ساخته بود. فیلم را دیدیم و متوجه شدیم توانایی انجام این کار را دارد. از آنجا به بعد، اتفاقات به شکل طبیعی پیش رفت و مسیر خودش را پیدا کرد.
«سفیر» مخاطب را از مسیری غیرمستقیم به حقیقت میرساند
در ادامه رئیس سازمان سینمایی در سخنانی، ضمن عرض تسلیت به مناسبت فرا رسیدن ایام سوگواری امام حسین (ع) و با ذکر خاطره نخستین مواجهه خود با فیلم «سفیر» افزود: اولین تجربه مربوط به سینما رفتن برای من، در سینما هویزه مشهد و با تماشای فیلم «سفیر» رقم خورد. آن زمان برای نخستین بار وارد سالن تاریک سینما شدم. البته باید بگویم فیلم «سفیر» برای سن من مناسب نبود؛ بهخصوص صحنهای که مرحوم فریبرز صالح جدا شدن سر از بدن را به تصویر کشیده بود. آن صحنه تأثیر زیادی روی من گذاشت و مدتها کابوس میدیدم.
وی بیان کرد: اتفاق مهم این بود که «سفیر» باعث آشتی میان قشر مذهبی جامعه و سینما شد. پیش از ساخت و نمایش این فیلم، جامعه مذهبی با سینما ارتباط چندانی نداشتند و وارد سالن سینما نمیشدند. بعد از انقلاب، فیلمهای انقلابی ساخته میشد، اما آن اثری که توانست پیوندی جدی ایجاد کند و باعث شود جامعه مذهبی سینما را بپذیرد، همین فیلم سالم، درخشان و ارزشمند «سفیر» با بازی فرامرز قریبیان بود.
معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان تاکید کرد: همانطور که اشاره شد، یکی از ویژگیهای مهم این اثر، شیوه درست روایت آن است. برای مواجهه با مفاهیم عمیق دینی باید زبان دیگری را اتخاذ کرد. اگر قرار باشد تا پیام اثر به صورت مستقیم بیان شود، هم تصویر و هم کلام با محدودیتهایی مواجه هستند. اما هنر فیلم در این است که مخاطب را از یک مسیر غیرمستقیم به حقیقت میرساند. «سفیر» نیز از همین جنس روایت بهره میبرد؛ حرکت از بیراههای که در نهایت انسان را به راه میرساند.
در انتهای این مراسم با حضور رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی از حسن جلایر تهیه کننده فیلم تقدیر شد و سام قریبیان لوح تقدیر فرامرز قریبیان بازیگر فیلم سینمایی «سفیر» را دریافت کرد. در این برنامه همچنین پیام قدردانی فرزند فریبرز صالح که در خارج از کشور زندگی می کند نسبت به برگزاری این مراسم و زنده نگاه داشتن یاد فیلم «سفیر» و سازندگان آن پخش شد.
روح الله حسینی معاون نظارت و ارزشیابی، حسین سیفی معاون توسعه مدیریت و منابع، علیرضا اسماعیلی معاون توسعه فناوری و مطالعات سینمایی، شهرزاد راستانی مدیرکل دفتر نظارت بر مراکز، مشاغل و مجامع، حسین یزدان شناس مدیرکل دفتر مطالعات، توسعه دانش و مهارت های سینمایی، سید حجت طباطبایی دستیار رئیس سازمان و مدیر کل حوزه ریاست و مسعود نجفی مشاور رئیس و مدیرکل روابط عمومی سازمان سینمایی از حاضران در این برنامه بودند.
