رابطه زناشویی نهتنها بر کیفیت زندگی مشترک والدین تأثیر میگذارد، بلکه در شکلگیری رابطه مادر با کودک نیز نقش تعیینکنندهای دارد. در فرهنگ ما، همواره بر اهمیت ارکان خانواده تأکید شده و برای حفظ انسجام آن، بر روابط سالم بین زوجین و همچنین پیوند عاطفی مادر و کودک تأکید فراوانی وجود دارد. اما واقعیت این است که در دنیای امروز، عوامل گوناگونی مانند فشارهای اقتصادی، مشغلههای روزمره، تغییر سبک زندگی و گسترش رسانهها و فضای مجازی میتوانند بر سلامت رابطه زناشویی اثرگذار باشند. از سوی دیگر، رابطه مادر با کودک نیز بسیار حساس و حیاتی است و هرگونه خلل در آن، پیامدهای مهمی بر رشد عاطفی و روانی کودک خواهد داشت.
در اینجا، تلاش میکنیم تا بهصورت جامع به نقش اساسی رابطه زناشویی در سلامت روانی خانواده و همچنین اهمیت بیبدیل رابطه مادر و کودک بپردازیم. همچنین نکاتی عملی و کاربردی ارائه میدهیم تا زوجین بتوانند با تقویت رابطه زناشویی خود، روند شکلگیری یک دلبستگی ایمن و مثبت را در فرزند خویش تسهیل کنند.
یک رابطه زناشویی سالم میتواند زمینهساز آرامش روانی مادر باشد. در صورتی که همسران از لحاظ عاطفی، حمایتهای لازم را از یکدیگر دریافت کنند، مادر میتواند با ذهنی آسودهتر به تربیت و ارتباط با کودک خود بپردازد. به همین دلیل، گسست در رابطه زناشویی میتواند منجر به اضطراب، استرس و خشم پنهان در مادر شود که به صورت مستقیم بر نحوه برخورد او با فرزندش اثر خواهد گذاشت.
کودکان بهصورت ناخودآگاه از پدر و مادر خود الگو میگیرند. وقتی یک رابطه زناشویی سالم بین والدین برقرار باشد، الگوی صحیحی از احترام، همدلی و گفتوگوی مؤثر را مشاهده میکنند. چنین کودکانی در آینده، میآموزند که چگونه نیازهای عاطفی خود را به روشهای سالم ابراز کنند. در مقابل، اختلافات دائمی و ناسالم زناشویی میتواند الگویی نامناسب برای روابط آتی کودک شکل دهد.
وقتی رابطه زناشویی قوی و هماهنگ باشد، والدین رضایت بیشتری از زندگی مشترک دارند و این احساس رضایت به تمامی جنبههای زندگی روزمره آنها تسری مییابد. وجود محبت، همفکری و همکاری زوجین، فضای خانوادگی دلنشینی را ایجاد کرده و انرژی مثبت آن، مستقیماً به رابطه مادر و کودک نیز منتقل میشود. بنابراین، برای تقویت رابطه مادر و کودک، توجه به سلامت رابطه زناشویی زوجین اهمیت زیادی دارد.
در دنیای امروز، نیازهای اقتصادی خانواده و هزینههای زندگی پیوسته در حال افزایش است. این فشار مالی میتواند سبب بروز اختلاف در رابطه زناشویی شود. اگر والدین راهکارهای گفتوگو و تعامل سازنده درباره موضوعات مالی را نیاموزند، بهمرورزمان از یکدیگر فاصله میگیرند و بار روانی منفی آن به رابطه مادر و کودک نیز منتقل میشود.
بسیاری از والدین، بهویژه مادران، با حجم زیادی از کارهای روزمره، مدیریت خانه، مراقبت از کودک و در مواردی اشتغال به کار بیرون از منزل مواجه هستند. این وضعیت میتواند آنها را در پایان روز، خسته و بیحوصله کند و سبب شود کیفیت رابطه زناشویی کاهش یابد. در چنین شرایطی، مادر شاید نتواند حضور عاطفی کافی را در کنار فرزندش داشته باشد و این امر میتواند کیفیت رابطه مادر و کودک را تحت تأثیر قرار دهد.
تفاوتهای فردی امری طبیعی است، اما اگر زوجین درباره مسائل اساسی مانند سبک فرزندپروری، باورهای دینی، نگرشهای فرهنگی و مسائل تربیتی اختلاف نظر عمیقی داشته باشند، تعارضات زناشویی تشدید میشود. این تعارضات نهتنها به احساس امنیت عاطفی مادر لطمه میزند، بلکه میتواند الگوی نامناسبی برای کودک باشد و در بلندمدت، به رابطه مادر و کودک آسیب وارد کند.
مهارتهای ارتباطی شامل گوش دادن فعال، همدلی، مدیریت خشم و توانایی حل مسئله است. اگر همسران نتوانند با آرامش درباره نیازها و احساسات خود گفتوگو کنند، ممکن است دچار سوءتفاهم و تشدید اختلافها شوند. در چنین فضایی، رابطه زناشویی رو به ضعف میرود و مادر نیز برای حفظ تعادل عاطفی خود و مدیریت درست کودک با دشواری روبهرو خواهد شد.
یکی از مفاهیم مهم در روانشناسی کودک، «دلبستگی ایمن» است. طبق نظریه جان بالبی، اگر مادر بتواند در دوران نوزادی و سالهای ابتدایی زندگی فرزندش، حضور عاطفی و مراقبت پاسخگو داشته باشد، کودک احساس امنیت را در بطن وجود خویش نهادینه میکند. در این حالت، رابطه مادر و کودک محکم بوده و کودک در مواجهه با چالشهای گوناگون زندگی، اعتمادبهنفس و شهامت بیشتری از خود نشان میدهد.
مادران با محبت و حمایت بیدریغ خود، بخش مهمی از هویت فرزند را شکل میدهند. وقتی رابطه مادر و کودک بر اساس همدلی و توجه واقعی باشد، فرزند میآموزد احساسات خود را بدون هراس ابراز کند و ارزشمند بودن خود را باور داشته باشد. در مقابل، کمتوجهی یا پرخاشگری مادر میتواند به شکلگیری دیدگاه منفی کودک درباره خودش و دیگران منجر شود.
تحقیقات نشان میدهد کودکانی که از رابطه مادر و کودک گرم و صمیمی برخوردار هستند، در محیط تحصیلی عملکرد بهتری دارند و از مهارتهای اجتماعی بالاتری برخوردار میشوند. همچنین رابطه قوی عاطفی با مادر، به کودکان کمک میکند در محیطهای جدید و ناشناخته، احساس امنیت بیشتری داشته باشند و با اعتمادبهنفس وارد جمعهای دوستانه یا فعالیتهای فوقبرنامه شوند.
وقتی رابطه زناشویی در حد مطلوب باشد، مادر از حمایت عاطفی همسرش بهرهمند شده و استرسهای روزمره را آسانتر مدیریت میکند. این آرامش درونی، مستقیماً بر کیفیت رابطه مادر و کودک تأثیر میگذارد و باعث میشود مادر با صبوری و مهربانی بیشتری به نیازهای کودک پاسخ دهد.
گاه والدین بر سر تقسیم کارهای مربوط به کودک دچار اختلاف میشوند. در یک رابطه زناشویی پویا، طرفین با همفکری، وظایف را بهشکلی عادلانه تقسیم میکنند تا مادر مجبور نباشد تمامی بار مراقبت از کودک را به دوش بکشد. این همکاری نهتنها خستگی و فشار روانی مادر را کاهش میدهد، بلکه زمان و انرژی بیشتری برای بازی، گفتوگو و فعالیتهای مشترک با کودک فراهم میکند و به بهبود رابطه مادر و کودک میانجامد.
وقتی مادر و پدر با زبان محبت، احترام و همدلی با یکدیگر تعامل داشته باشند، کودک نیز بهصورت مستقیم این الگو را یاد میگیرد. کودکان بیشتر از آنچه میشنوند، از رفتار والدین الگو میگیرند. بنابراین، برخورد شایسته در رابطه زناشویی میتواند پایهگذار مهارتهای ارتباطی مناسب در کودکان باشد و در مسیر رشد آنها، نقشی اساسی ایفا کند.
حتی اگر هر دو والد شاغل هستند یا مشغلههای زیادی دارند، اختصاص زمانی منظم در هفته برای گفتوگو و تفریح مشترک ضروری است. این موضوع برای تقویت رابطه زناشویی حیاتی بوده و احساس قدردانی و همدلی را در میان زوجین افزایش میدهد. در نتیجه، مادر با آرامش بیشتری میتواند بر رابطه مادر و کودک تمرکز کند.
تلاش کنید هنگام صحبت با همسرتان، از سرزنش و قضاوت زودهنگام بپرهیزید. پرسش در مورد احساسات یکدیگر و گوش دادن فعال، به کاهش سوءتفاهمها کمک میکند. این گفتوگوی مؤثر و همدلانه، فضایی مثبت در رابطه زناشویی ایجاد کرده و مادر را از حمایت همسر برخوردار میسازد تا با انگیزه بیشتری برای بهبود رابطه با کودک خود تلاش کند.
سعی کنید هردو والد، همزمان در فعالیتهای مربوط به کودک مشارکت داشته باشند؛ مانند غذا دادن، تعویض لباس، بازی کردن و انجام تکالیف مدرسه. این کار علاوه بر کاهش فشار روی مادر، کودک را با حضور محبتآمیز هر دو والد آشنا میکند و از لحاظ روانی تأثیر مثبتی بر وی دارد.
برنامههای تفریحی یا آموزشی مشترکی را ترتیب دهید که برای هر سه نفر (یا بیشتر، بسته به تعداد فرزندان) جذاب باشد. سفرهای خانوادگی کوتاه، پیکنیک در طبیعت یا حتی بازیهای دستهجمعی در خانه، باعث میشود رابطه زناشویی و همچنین رابطه مادر و کودک در فضای شور و نشاط تقویت گردد.
والدین میتوانند با شرکت در کارگاههای آموزشی یا مطالعه کتابها و مقالات تخصصی در زمینه زناشویی و تربیت فرزند، مهارتهای ارتباطی و روشهای فرزندپروری را بیاموزند. مادرانی که با اصول روانشناختی رشد کودک آشنا میشوند، بهتر میتوانند به نیازهای عاطفی و شناختی فرزند پاسخ دهند و از طرفی با دانش بیشتری مسائل تربیتی را با همسر در میان بگذارند.
در صورت تداوم اختلافات زناشویی یا مشاهده نشانههای اختلال در رابطه مادر و کودک، مراجعه به متخصص میتواند بسیار کارساز باشد. روانشناس یا مشاور خانواده، با تحلیل مسائل و شناسایی ریشههای تعارض، راهکارهای مؤثر و علمی را پیشنهاد میکند. این اقدام میتواند از عمیقتر شدن مشکلات پیشگیری کند و سبب شود والدین با آرامش و شناختی بهتر از یکدیگر، زندگی خانوادگی خویش را مدیریت کنند.
هرچند محوریت این نوشتار بر اهمیت رابطه زناشویی و رابطه مادر با کودک متمرکز است، نباید تأثیر مستقیم رابطه پدر و مادر بر احساس امنیت کودک را نادیده گرفت. اگر پدر با احترام و محبت با مادر برخورد کند، کودک شاهد فضایی امن و پایدار خواهد بود. این موضوع بهویژه برای تقویت عزتنفس فرزند و کاهش اضطرابهای دوران کودکی بسیار کلیدی است. به بیان دیگر، رفتار همدلانه پدر با مادر در حضور فرزند، بهنوعی تصویری از احترام به خودِ کودک نیز ارائه میکند و او میتواند از همان دوران اولیه زندگی، احساس کند که در فضایی پذیرفته و دوستداشتنی رشد میکند.
فرهنگ جامعه ما همواره برای روابط خانوادگی ارزش والایی قائل بوده است. متأسفانه در برخی موارد، تصورات غلط فرهنگی یا سنتهای اشتباه میتواند به تضعیف رابطه زناشویی بینجامد. برای نمونه، گاه توجه بیشازحد به فرزند بهعنوان تنها منبع شادی والدین، سبب میشود رابطه زناشویی به حاشیه رانده شود. یا گاهی باورهای محدودکننده جنسیتی درباره نقش پدر و مادر در تربیت فرزند، باعث میشود تمام بار عاطفی و مراقبتی بر دوش مادر بیفتد. چنین شرایطی نهتنها از انرژی و توان روانی مادر میکاهد، بلکه زمینهساز اختلاف زناشویی نیز میشود. درک صحیح نقشها و توزیع عادلانه مسئولیتها، امری ضروری برای حفظ سلامت خانواده و تضمین رابطهای گرم و صمیمی بین مادر و کودک است.
هر چند عنوان اصلی این نوشته بر اهمیت رابطه زناشویی و رابطه مادر و کودک تأکید دارد، اما همواره باید به خاطر داشت که این دو مفهوم بهشدت در هم تنیدهاند. رابطه زناشویی سالم، پایه و اساس امنیت روانی مادر را فراهم میکند و مادر نیز میتواند در پرتو این امنیت، رابطهای عمیق و سازنده با فرزند خویش برقرار سازد. به همین شکل، تقویت رابطه مادر و کودک و توزیع عادلانه وظایف نگهداری از کودک، به ارتقای کیفیت رابطه بین همسران و افزایش رضایتمندی زناشویی کمک میکند.
در دنیای پرتلاطم امروز، قرار گرفتن تحت فشارهای اقتصادی و روانی، بیحوصلگی و مشغلههای فراوان، ممکن است رابطه زناشویی و رابطه مادر و کودک را با چالش روبهرو کند. با این حال، آگاهی والدین از این چالشها و تلاش آگاهانه برای یادگیری مهارتهای ارتباطی و تربیتی، کلید حفظ سلامت خانواده است. برخورداری از مشاوره و حمایتهای تخصصی نیز میتواند مسیر رسیدن به یک رابطه زناشویی پویا و رابطه مادر و کودک پایدار را کوتاهتر کند.
در نهایت، زناشویی سالم و پیوند منسجم بین مادر و کودک دو رکن جداییناپذیر برای شکلگیری خانوادهای است که بتواند در بستر محبت، امنیت و احترام، رشد و بالندگی یابد. این پیوند چنان عمیق است که هر اختلال در رابطه والدین، میتواند سلامت عاطفی و روانی فرزندان را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، با سرمایهگذاری بر یادگیری مهارتهای لازم برای همسران و مادران، میتوان آیندهای درخشان و پایدار برای خانواده ترسیم کرد و بستری امن برای پرورش نسلهای آتی فراهم ساخت.
ستاد حقوق بشر ایران گزارشی از اقدامات کشورمان در حوزه حقوق بشر و شهروندی مرتبط با سهماهه نخست سال ۱۴۰۳ و گزارش ویژه دستاوردهای دستگاههای اجرایی طی ۲ سال گذشته را منتشر کرد.
همدان ـ مرکز اورژانس۱۱۵ و مدیریت حوادث دانشگاه علوم پزشکی همدان از تولد نوزاد عجول همدانی با کمک سفید پوشان اورژانس شهرستان بهار خبر داد.
بوشهر- رییس شبکه بهداشت و درمان تنگستان گفت: تکنسینهای اورژانس تنگستان با حضور در منزل مادر باردار توانستند با موفقیت به تولد نوزاد اهل بندر رستمی کمک کنند.
یک مطالعه جدید نشان می دهد که دود ناشی از آتش سوزی های جنگلی و سایر آلودگی های هوا می تواند به سلامت روان کودکان آسیب برساند.
بندرعباس – رییس بیمارستان حضرت ابوالفضل (ع) میناب گفت: یک مادر مینابی در سن ۴۹ سالگی نهمین فرزند و یک مادر ۴۰ ساله سیزدهمین به دنیا آوردند.
یک متخصص تغذیه، به اهمیت تغذیه سالم و متعادل برای افزایش قدرت باروری زنان اشاره کرد.
مدیرکل دفتر توانبخشی آموزشی، حرفهای و توانپزشکی سازمان بهزیستی، از وجود ۲۲۷ هزار فرد دارای معلولیت شنوایی تحت پوشش بهزیستی خبر داد.
معاون امور توانبخشی سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اینکه آسیب شنوایی شایعترین نقص مادرزادی است، گفت: آموزش زبان اشاره به ۴۲۵ نفر برای کل کشور انجام گرفت.
قزوین- رئیس اورژانس استان قزوین گفت: نوزادی از روستای زرین خانی، در مسیر اعزام به بیمارستان متولد شد.
رئیس سازمان بسیج جامعه پزشکی از جلوگیری از ۶ هزار سقط جنین عمدی با طرح نفس در کشور خبر داد.
