تینا مزدکی_ توسعه شبکه فیبر نوری در حالی به‌عنوان یکی از راهکارهای ارتقای کیفیت و سرعت اینترنت ثابت دنبال می‌شود که تجربه کاربر از اینترنت صرفاً به کیفیت زیرساخت دسترسی محدود نیست. کاربری که پس از اتصال به فیبر نوری همچنان برای دسترسی به بخشی از سرویس‌ها و پلتفرم‌های مورد نیاز خود با فیلترینگ، اختلال یا نیاز به ابزارهای دور زدن محدودیت‌ها مواجه است، ممکن است تفاوت محسوسی میان کیفیت اسمی شبکه و کیفیتی که در عمل تجربه می‌کند احساس نکند. به این ترتیب، فیلترینگ می‌تواند بخشی از مزیت‌هایی را که قرار است اینترنت ثابت پرسرعت، به‌ویژه فیبر نوری، برای کاربر ایجاد کند تحت‌تأثیر قرار دهد.
این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که تصمیم کاربر برای مهاجرت از اینترنت همراه به اینترنت ثابت تنها بر اساس سرعت و کیفیت فنی شبکه گرفته نمی‌شود و به ارزش نهایی این سرویس در تجربه روزمره او نیز بستگی دارد. اگر کاربر احساس کند محدودیت‌های دسترسی در هر دو نوع شبکه همچنان پابرجاست و برای استفاده از اینترنت آزاد باید هزینه و پیچیدگی بیشتری را تحمل کند، انگیزه او برای پرداخت هزینه راه‌اندازی و اشتراک یک سرویس جدید می‌تواند کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی، پرسش مهم این است که آیا توسعه پوشش فیبر نوری به‌تنهایی می‌تواند تقاضای اینترنت ثابت را افزایش دهد یا سیاست‌های مرتبط با دسترسی آزاد به اینترنت نیز باید همزمان مورد توجه قرار گیرند؟
حامد بیدی، کنشگر حق اینترنت، می‌گوید توسعه فیبر نوری لزوماً به معنای توسعه اینترنت نیست. به گفته او، فیبر نوری یک زیرساخت ارتباطی است که می‌تواند برای شبکه ملی اطلاعات هم استفاده شود و بنابراین نمی‌توان کیفیت فیبر نوری را مستقیماً معادل کیفیت اینترنت دانست.
او معتقد است توسعه فیبر نوری سال‌هاست در برنامه دولت‌ها قرار دارد، اما همزمان در حوزه اینترنت رویکرد محدودکننده ادامه داشته و حتی در سال‌های اخیر محدودیت‌های بیشتری نیز ایجاد شده است.
فیبر نوری به‌تنهایی کیفیت اینترنت را تضمین نمی‌کند
حامد بیدی، کنشگر حق اینترنت:« باید بین زیرساخت شبکه و خود اینترنت تفاوت قائل شد.»
به گفته حامد بیدی، فیبر نوری یک زیرساخت ارتباطی است که هم می‌تواند برای شبکه ملی اطلاعات و هم برای دسترسی به اینترنت استفاده شود؛ بنابراین صرف توسعه فیبر نوری لزوماً به معنای بهتر شدن کیفیت اینترنت نیست.
او افزود:« اگر دسترسی آزاد به اینترنت وجود داشته باشد، توسعه فیبر نوری می‌تواند به بهبود کیفیت اینترنت کمک کند. با این حال، مشکل اصلی اینترنت امروز بیشتر از آنکه به نحوه دسترسی کاربران مربوط باشد، به محدودیت‌های موجود در سامانه‌های شبکه و نگاه محدودکننده به ترافیک بین‌المللی مربوط می‌شود.»
فیلترینگ در طول سال‌ها ذی‌نفعان اقتصادی خود را ایجاد کرده است
حامد بیدی در گفت‌وگو با خبرآنلاین و در پاسخ به این پرسش که چرا فیلترینگ همچنان ادامه دارد، گفت: «فیلترینگ اتفاق جدیدی نیست. از زمان گسترش اینترنت، به‌ویژه با توسعه استفاده از اینترنت در تلفن‌های همراه، فیلترینگ نیز به موازات آن گسترش پیدا کرده و ذی‌نفعان خود را ایجاد کرده است؛ چه در میان شرکت‌هایی که مشخصاً در زمینه زیرساخت فیلترینگ فعالیت می‌کنند و چه در حوزه‌های دیگری مانند اپراتورها و بخش‌های دیگر. بنابراین درست است که رفع فیلترینگ می‌تواند منافع اقتصادی قابل‌توجهی برای دولت، اپراتورها و مردم داشته باشد، اما ساختار فعلی نیز در همه این سطوح ذی‌نفعان خود را ایجاد کرده است. بنابراین من بیشتر انگیزه فیلترینگ و دلایل استمرار آن را در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی و امنیتی می‌بینم تا اقتصادی.»
او در ادامه گفت:« فیلترینگ ارتباط مستقیمی با نوع دسترسی مردم به اینترنت، چه از طریق اینترنت ثابت و چه همراه، ندارد.»
حامد بیدی، کنشگر حق اینترنت:«تصمیم‌گیری درباره اینکه کدام سایت‌ها و پلتفرم‌ها فیلتر یا مسدود شوند، پیش از آنکه اینترنت به مرحله دسترسی کاربران برسد انجام می‌شود.»
بیدی توضیح داد پس از اعمال این سیاست‌ها، اینترنت باقی‌مانده از طریق شبکه‌های ثابت و همراه در اختیار اپراتورها و کاربران قرار می‌گیرد. بنابراین، مسئله اصلی فیلترینگ پیش از مرحله دسترسی کاربران اتفاق می‌افتد و به نوع شبکه‌ای که کاربر برای اتصال به اینترنت انتخاب می‌کند، وابسته نیست.
فیبر نوری در ایران مزیت قیمتی نسبت به اینترنت همراه ندارد
بیدی در پاسخ به این پرسش که چرا کاربران از فیبر نوری استقبال نمی‌کنند، گفت: «مسئله عدم استقبال از فیبر نوری به چند عامل بازمی‌گردد. نخست اینکه بسیاری از شهروندان هنوز امکان دسترسی به فیبر نوری را ندارند و راه‌اندازی اولیه این سرویس نیز برای بسیاری از شهروندان هزینه قابل‌توجهی دارد. در مجموع، همین مسئله دسترسی اولیه خود به یک مانع تبدیل شده است. از سوی دیگر، فیبر نوری باید دارای مزیت رقابتی باشد. در بسیاری از کشورها، اینترنت ثابت مبتنی بر فیبر در مقایسه با اینترنت همراه، از مزیت قیمت پایین‌تر برخوردار است و در بسیاری از موارد نیز کیفیت پایدارتری دارد. اما در ایران، به نظر می‌رسد چنین مزیت قیمتی وجود ندارد.»
هزینه فیلترشکن‌ها بیشتر از هزینه اینترنت مردم را تحت فشار قرار می‌دهد
او ادامه می‌دهد: «در حال حاضر، هزینه خود اینترنت لزوماً بار سنگینی بر دوش مردم نیست، بلکه هزینه‌ای که بابت فیلترشکن‌ها و اختلالات ناشی از فیلترینگ پرداخت می‌کنند، بیشتر آنها را تحت فشار قرار می‌دهد. این مشکلات نیز هم در شبکه همراه و هم در اینترنت فیبر نوری وجود دارند. بنابراین آنچه مردم به دنبال آن هستند، دسترسی آزاد به اینترنت است؛ موضوعی که طبیعتاً هم بر سرعت و هم بر کیفیت تأثیر می‌گذارد و تفاوت چندانی ندارد که این دسترسی از طریق تلفن همراه باشد یا فیبر نوری. در نتیجه، زمانی که نه مزیت رقابتی جدی در قیمت وجود دارد، نه در سطح خدمات و کیفیت دسترسی تفاوت قابل‌توجهی ایجاد شده و از سوی دیگر، مانع اولیه راه‌اندازی نیز همچنان برای بسیاری از شهروندان وجود دارد، این چالش شکل می‌گیرد که بسیاری از مردم به سمت استفاده از فیبر نوری نروند.»
بی‌اعتمادی به آینده اینترنت، خرید بسته‌های بلندمدت را کاهش می‌دهد
این کنشگر حق اینترنت در پاسخ به این پرسش که مسئله کاهش اعتماد کاربر به آینده اینترنت تا چه حد بر خرید بسته‌های بلند مدت اثر دارد، گفت: «این موضوع قطعاً یک عامل مؤثر است. بحث اعتماد به آینده، به‌ویژه از این جهت اهمیت دارد که بسیاری از مردم مستأجر هستند و با تغییر محل زندگی، اینترنتی که در محل قبلی برای آنها تأمین شده است نیز باید دوباره تغییر کند. این مسئله به‌خصوص در شرایط اقتصادی کنونی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به نظر می‌رسد سطح اقتصادی بسیاری از اقشار جامعه در حال کاهش است و آنها ناچارند به‌طور مداوم جابه‌جا شوند، در هزینه‌های خود صرفه‌جویی کنند، خانه‌های کوچک‌تری اجاره کنند یا حتی به مناطق حاشیه‌ای شهرها منتقل شوند. طبیعتاً این موضوع نیز یک چالش محسوب می‌شود.»
کاربران بابت اینترنتی که دریافت نمی‌کنند هزینه پرداخت می‌کنند
او در ادامه گفت:« در رابطه با اینترنت به‌طور کلی، مسئله اصلی و مهم‌ترین مسئله، قطعی اینترنت و عدم دسترسی به آن است. ما در حدود یک سال و نیم گذشته، به‌طور میانگین از هر پنج روز، یک روز اینترنت نداشته‌ایم. این وضعیت عملاً به معنای دریافت هزینه در ازای خدماتی است که ارائه نشده و نوعی بی‌اعتمادی نسبت به اپراتورها ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، مسئله فیلترینگ نیز وجود دارد و این مسئله اصلی باعث می‌شود مردم تمایز چندانی میان روش‌های مختلف دسترسی به اینترنت قائل نباشند.»
به گفته حامد بیدی، مجموع این عوامل باعث شده است مردم انتظار داشته باشند اینترنتی ارزان‌تر، با سرعت بالاتر، کیفیت بهتر، اختلال کمتر و بدون فیلترینگ در اختیار داشته باشند. مطالبه اصلی آنها نیز همین است.
او در آخر می‌گوید:« اگر این موضوع در سطح نوع دسترسی به اینترنت مورد توجه قرار گیرد و سیاست‌گذار به این نتیجه برسد که نوع دسترسی می‌تواند عامل ایجاد مزیت رقابتی باشد، شرایط متفاوت خواهد بود. اما اگر چنین مزیتی ایجاد نشود، مسئله اصلی مردم همچنان همین موضوعات خواهد بود و برای آنها تفاوت چندانی ندارد که شیوه دسترسی‌شان به اینترنت از طریق تلفن همراه باشد یا اینترنت ثابت.»
۲۲۷۳۲۳
