تا امروز ۳۱ انیمیشن برای حضور در بخش «بهترین فیلم بینالمللی» بهعنوان نماینده رسمی کشورها انتخاب شدهاند؛ این فیلمها از سوی ۲۴ کشور به آکادمی ارسال شدند. ۵ کشور بیش از یکبار انیمیشن فرستادهاند. لتونی، ژاپن، فرانسه، مجارستان و لوگزامبورگ بیش از یک بار انیمیشن به آکادمی اسکار معرفی کردند و جالب اینجاست که لتونی به لحاظ تعداد انیمیشنی که به اسکار فرستاده در کنار ژاپن میایستد. این دو کشور ۳ بار فیلم بلند انیمیشن را ببه عنوان نماینده خود به اسکار معرفی کردند.
سه بار نامزدی فیلمهای انیمیشن در بخش اسکار خارجی نشان میدهد که آکادمی اسکار به این آثار بیتوجه نیست و چنانچه این محصولات واجد کیفیت لازم بوده و تبلیغات مناسب و اکران خارجی و جشنوارهای موفقی داشته و دیگر فاکتورهای مورد نظر داوران این آکادمی را کسب کنند، میتوانند در جمع نامزدهای نهایی قرار گیرند. به عبارت دیگر یک انیمیشن هم میتواند به همان اندازه که فیلم یک فیلمساز نامدار سینمای زنده مورد توجه قرار میگیرد، جلب توجه کرده و تا نامزدی این بخش اسکار بینالملل پیش رود.
تا امروز سه انیمیشن «فرار» از دانمارک، «فلو» از لتونی و «والس با بشیر» از فلسطین اشغالی به مرحله نهایی رسیده و نامزد اسکار بهترین فیلم خارجی شدهاند. «فرار» همزمان در سه بخش بهترین فیلم بینالمللی، بهترین فیلم مستند و بهترین فیلم بلند انیمیشن نامزد شد؛ در واقع این انیمیشن نخستین فیلم تاریخ اسکار بود که چنین رکوردی را ثبت کرد. «والس با بشیر» نخستین انیمیشنی بود که در بخش بهترین فیلم خارجیزبان بینالمللی نامزد اسکار شد. «فلو» سومین انیمیشن تاریخ بود که به نامزدی بخش بینالمللی رسید. علاوه بر آن، در بخش انیمیشن نیز نامزد شد و در نهایت اسکار بهترین فیلم بلند انیمیشن را از آن خود کرد و نخستین اسکار تاریخ لتونی را به این کشور ارمغان آورد. البته انیمیشن «پرسپولیس» از فرانسه در سال ۲۰۰۷ انتخاب شد، اما نامزد بخش بینالمللی نبود. این فیلم در همان سال در بخش بهترین فیلم بلند انیمیشن نامزد شد. بنابراین نباید آن را جز سه انیمیشن نامزدشده در بخش بینالمللی حساب کنیم.
نکته جالب اینجاست که در دهههای اخیر، کشورها توجه محسوسی به انیمیشن و معرفی آن به آکادمی اسکار داشته اند. از سال ۲۰۰۷ به بعد حضور انیمیشن در این بخش محسوستر شده و از این سال تا به امروز ۲۱ فیلم از ۳۱ انیمیشنی که به اسکار معرفی شده متعلق به این دوره زمانی است. از طرف دیگر، سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ معرفی انیمیشن پرتعداد بوده و در سال ۲۰۲۲ چهار کشور، در سال ۲۰۲۳ سه کشور و در سال ۲۰۲۴ هم «فلو» از لتونی و «شیشهگر» از پاکستان به این آکادمی معرفی شدند.
جای تردید نیست که انیمیشن ایران، طی سالهای اخیر به لحاظ کیفی رشد قابل توجهی پیدا کرده و به لحاظ کمی هم تعداد انیمیشنهای سینمایی تولید شده در این سالها به خوبی نشان از رشدی قابل توجه دارد. در واقع به جرات میتوان گفت که این آثار به لحاظ طراحی هنری و تکنیک تولید با محصولات خارجی برابری میکنند.
همین چند ماه پیش انیمیشنها لگویی، طوفانی در فضای مجازی بوجود آوردند. البته بدیهی است آنها را نمیتوان با انیمیشنهای تولید شده توسط کارگردانان ایرانی مقایسه کرد، چراکه همگی تولید هوش مصنوعی بودند اما به لحاظ کارکرد، ایده و به کارگیری مضامین روز موفق شده، طیف عظیمی از مخاطبان ایرانی و خارجی در سراسر دنیا را به خود اختصاص دهند. فراگیری آنها به اندازهای بود که یوتیوب اقدام به حدف کانالهای انتشار این انیمیشنها کرد و بسیاری از مقامات سیاسی خارجی از میزان نفوذ و تاثیرگذاری آن ابراز نگرانی کردند.
پس از دریافت یک کاندیداتوری و یک جایزه اسکار (در سایه سرو) توسط انیمیشن کشورمان ، یکی از موضوعاتی که می تواند ایران را به یاد مخاطبان خارجی و خصوصا اعضای آکادمی اسکار آورد بی شک انیمیشنهای ایرانی هستند.
بنابراین در شرایط فعلی توقع معرفی یک انیمیشن بلند ایرانی به عنوان نماینده امسال ایران به آکادمی اسکار به هیچ روی مطالبه ای بدون منطق نیست ، به خصوص اینکه سال گذشته ۶ انیمیشن به اکران رسمی درآمد و سهم قابل توجهی از فروش گیشه را هم به خود اختصاص دادند. مجموعه فروش انیمیشنهای ایرانی در سال گذشته به رقمی معادل ۲٬۸۳۰٬۲۹۴٬۵۲۱٬۴۴۵ ریال یعنی چیزی بیشتر از ۲۸۳ میلیارد تومان میرسد.
«یوز»، «پسر دلفینی ۲»، «رویا شهر»، «افسانه سپهر»، «فرمانروای آب» و «ژولیت و شاه» شش انیمیشنی بودند که سال گذشته روی پرده رفتند. در همین تابستان امسال هم دو انیمیشن «نبرد با خرچنگ» و «سفینه نجات» به اکران عمومی درآمدند. به جز «پسر دلفینی ۲» و «رویا شهر» بقیه این آثار در محدود زمانی روی پرده رفتند که میتوانند به عنوان یکی از گزینههای معرفی به آکادمی اسکار باشند. لازم به یادآوری است که “پسر دلفینی ۲” سال گذشته یکی از نامزدهای جدی معرفی به عنوان نماینده ایران بود.
این را هم در نظر بگیرید که در تمامی این سالها هیچیک از فیلمهای سینمایی زنده که به عنوان نماینده ایران انتخاب شدند، جز دو فیلم اصغر فرهادی که موفق به دریافت اسکار هم شدند؛ به مرحله نهایی نرسیدند. در واقع همه به خصوص اعضای کمیته اسکار از همان ابتدا به خوبی میدانند، این فیلمها هیچ شانسی برای رسیدن به مرحله نهایی و یا نیمه نهایی انتخاب بهترین فیلم خارجی نخواهند داشت.
نمایندههایی هم که امسال نامشان برای انتخاب توسط کمیته اسکار مطرح است، از این قاعده مستثنی نیستند و از همین حالا نمیتوان به موفقیت آنها چشم امید داشت.
با توجه به اینکه در سال گذشته انیمیشن ایران موفق به دریافت اسکار از نود و هفتمین دوره این رویداد شده ، لازم است اعضای کمیته انتخاب فیلم برای اسکار نگاه به انیمیشنهای اکران شده ایرانی در این یک سال اخیر داشته باشند و به طور جدی به یکی از آنها به عنوان یکی از گزینههای خود به عنوان نماینده ایران برای معرفی به آکادمی اسکار بیاندیشند.
تنها تعداد اندکی از کشورهای جهان توان تولید متداوم انیمیشن های بلند سینمایی با کیفیت استاندارد را دارند چراکه انجام این مهم نیازمند وجود زیرساختها و داشتههای تکنیکی، سینمایی، فرهنگی و هنری سطح بالایی است و جلب توجه مخاطبان جهانی سینما به این سرمایه و گوهر با ارزش ایرانی که نمادی از تکامل و فرهیختگی فرهنگی و علمی ایرانیان است، امریست واجب و حتمی.
روزنامهنگار حوزه فرهنگی*
۲۴۲۲۴۲
