ابراهیم رهگذر کارگردان نمایش «همای» که این شب ها در مجموعه تئاتر شهر روی صحنه است، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره داستان این نمایش گفت: «همای» قصه سه زن است که همزمان روایت میشود؛ قصه سه «همای» که اولی کارگردان زنی در دنیای امروز است که تلاش میکند نمایشش را به صحنه ببرد. نمایش او درباره «همای»، اولین پادشاه زن ایرانی است، اما به علت درخواستهای بیانتهای سرمایهگذار و تهیهکننده از اجرای آن نمایش پشیمان میشود و به سراغ نمایشی درباره «همای» دیگری میرود؛ دختری که در عهد ناصری تلاش میکند اولین زنی باشد که وارد عرصه کارگردانی و تئاتر میشود.
وی درباره شیوه اجرایی نمایش توضیح داد: ما کار را کاملاً آرکائیک شروع میکنیم و میانپردههایی داریم که قصه تمرین در آنها روایت میشود و در ادامه وارد نمایش ایرانی میشویم. برای من استفاده از این شیوه اهمیت داشت، چون میخواستم تا جایی که میتوانم تصویرهای بیشتری به مخاطب ارائه کنم.
رهگذر درباره استفاده از شیوه نمایش در نمایش و جذابیت آن برای مخاطب بیان کرد: خیلی کاری به این ندارم که چرا شیوه نمایش در نمایش همچنان برای مخاطب جذاب است، چون امروز نمایشهای زیادی دیدهام که نمایش در نمایش نیستند و مخاطب از آنها استقبال میکند. به نظرم مخاطب با چیزی که درکش کند و برایش ملموس باشد، قطعاً ارتباط برقرار میکند. یکی از بزرگترین مشکلات امروز تئاتر این است که بعضی از آثار برای مخاطب الکن هستند. فضای نمایش در نمایش باعث میشود مخاطب بیشتر با خود تئاتر مواجه شود و صحنههای متعددتر و جذابتری ببیند. من هم تلاش کردم اگر قرار است از این شیوه استفاده کنم، تصویرهای بیشتری ارائه بدهم. برای خودم مهم بود که تماشاگر فقط با یک اجرای دیالوگمحور مواجه نباشد.
کارگردان «همای» با اشاره به شرایط اقتصادی تئاتر ادامه داد: به دلیل هزینهها و شکل سالنهایی که ایجاد شده، خیلیها تلاش میکنند نمایشهایی را روی صحنه ببرند که دیالوگمحور باشد، اما ما تلاش کردیم متفاوت باشیم. اجرای ما بیشتر تصویرمحور است و از نمونههای نمایش ایرانی استفاده کردهایم. کارمان پر از عروسک و فضاسازی است و تلاش کردیم تا حد امکان تئاتر را روی صحنه بیاوریم. البته اگر حمایت مجموعه تئاتر شهر نبود این امکان برای ما نیز میسر نمیشد.
رهگذر درباره وضعیت آموزش تئاتر عنوان کرد: اگر بخواهم درباره این موضوع صحبت کنم، ساعتها باید حرف بزنم. من کار تدریس تئاتر انجام میدهم و استادان مختلفی داشتم. اما موضوعی که میگویم سیاسی نیست. استادی که به اندازه یک کارگر هم دستمزد نمیگیرد، طبیعتاً شرایط مناسبی برای ارائه آموزش ندارد. نمیگویم استادان برای پول کار میکنند، اما انگیزهای هم وجود ندارد. دانشجوهای ما هم بیشتر هنوز در فضای دانشآموز بودن ماندهاند و منتظرند حتماً کسی چیزی به آنها یاد بدهد. در حالی که دانشگاه باید فضای تجربه و آزمون باشد. صادقانه میگویم فضای دانشگاه امروز فضای خوبی نیست.
این کارگردان در ادامه با انتقاد از شرایط اقتصادی تولید تئاتر اظهار کرد: این روزها خیلی درباره قیمت بلیت نمایشها صحبت میشود و اعتراض میکنند که چرا بلیت فلان نمایش چند میلیون تومان است، اما باید کمی منطق داشته باشیم. بلیت نمایش من ۳۰۰ هزار تومان است. وقتی با ۱۵ نفر آدم کار میکنم، حتی اگر تمام سالن پر باشد، بعد از کسر هزینهها چیزی کمتر از یک میلیون تومان برای هر نفر باقی میماند. حالا پروژههای عظیم را با آن تعداد بازیگر چهره و هزینههای بالا در نظر بگیرید. بلیت چنین نمایشی باید چقدر باشد که برای گروه صرف کند؟ ما همهجا زورمان فقط به تئاتر میرسد و بعد هم اعتراض میکنیم که چرا تئاتر دچار مشکل شده است. در حالی که باید شرایط اقتصادی تولید را هم ببینیم. مخاطب هم توان اقتصادی محدودی دارد ولی ما ناچاریم روی فروش بلیت حساب کنیم.
رهگذر در پایان با اشاره به مشکلات سالنها و نبود پویایی در تئاتر مطرح کرد: آموزش ما مشکل دارد، اقتصاد ما مشکل دارد و سالنها هم شرایط مناسبی ندارند. سالهاست شکل پویایی را در تئاترمان نداریم. البته دوستانی هستند که تلاش میکنند. در تماشای آثار برخی کارگردانان واقعاً آن پویایی را در آثارشان احساس کردم، اما این اتفاق خیلی کم است. در برخی تماشاخانههای خصوصی، یک سالن در یک شب پشت سر هم چند نمایش دارد. در چنین شرایطی چه چیزی میخواهیم روی صحنه داشته باشیم؟ در نهایت چند نفر روی صحنه میایستند، دو سه صندلی میگذارند و گاهی نمایش با ۴۰ یا ۵۰ دقیقه تأخیر شروع میشود. همه اینها باعث شده تئاتر ما امروز آن چیزی نباشد که باید باشد. در بهترین حالت مانیفست است که چند نفر روی صحنه میایستند، حرف میزنند و میروند؛ گاهی این حرفها تأثیرگذار است و گاهی هم نیست. اما این شکل نمیتواند تمام چیزی باشد که از تئاتر انتظار داریم.
نمایش «همای» به نویسندگی، طراحی و کارگردانی ابراهیم رهگذر و تهیه کنندگی باشگاه تئاتر سوره از ۲۷ مرداد در تالار سایه مجموعه تئاترشهر روی صحنه رفته است.
حنا فتحاللهی، جواد امیدی، نازنین ادیب، زهرا امینی، مانی گلمحمدی، روزبه دانشیان، عرشیا کرمی، هلن میرزاپور، کیمیا زمانی، امیرعباس میرحسینی، حسین صالحی، متین طاهرینیا، آریا کلانتری و سامان درخشنده گروه بازیگران این نمایش را تشکیل میدهند.
