خبرگزاری مهر، گروه استانها: گاهی فاصله میان یک مادر باردار و نجات جان او، نه چند تخت بیمارستانی، بلکه چند کیلومتر جاده کوهستانی است، جادهای که در زمستان برف میگیرد، در برخی مناطق پیچدرپیچ و سختگذر است و روستاها و محلهای استقرار عشایر را از مراکز درمانی تخصصی دور نگه میدارد.
در کهگیلویه و بویراحمد، قصه سلامت مادران و نوزادان سالها با همین دشواریها گره خورده است، استانی که پراکندگی جمعیت، روستاهای دورافتاده و صعبالعبور و فاصله برخی مناطق از مراکز درمانی سطح ۲ و ۳، مراقبت از مادران باردار را به مأموریتی دشوارتر از بسیاری مناطق کشور تبدیل کرده است.
در چنین جغرافیایی، وقتی مادری دچار خونریزی پس از زایمان میشود، زمان دیگر معنای معمول خود را ندارد؛ هر دقیقه میتواند سرنوشت مادر و فرزندش را تغییر دهد.
با این حال، آمارهای پنجساله اخیر از تغییر یک مسیر حکایت دارد، مسیری که در آن مرگ مادران باردار کاهش یافته، شاخص مرگومیر مادران در محدودهای مطلوبتر از میانگین کشور قرار گرفته و شاخص مرگ نوزادان نیز به عدد ۶ در هزار تولد زنده رسیده است، رقمی که برای کهگیلویه و بویراحمد رتبه هفتم کشور را به همراه داشته است.
این اعداد البته فقط چند رقم در جدولهای آماری نیستند، پشت هر کدام، یک مادر، یک نوزاد، یک تیم درمانی و مجموعهای از تصمیمها و اقداماتی قرار دارد که باید در کوتاهترین زمان ممکن به نتیجه برسد.
روزهایی که هر مادر پرخطر، یک مأموریت جدی بود
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت سلامت مادران باردار گفت: توجه به سلامت این گروه آسیبپذیر و بهبود شاخصهای مرتبط با آن، یک اقدام جهانی و از اولویتهای راهبردی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج است.
وی افزود: برای اصلاح فرایندهای معیوب در مسیر مراقبت از مادران باردار و ارتقای کیفیت این مراقبتها، ابتدا باید وضعیت موجود بهدرستی شناخته و شاخصها بهصورت مستمر پایش شوند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با اشاره به وضعیت شاخص مرگومیر مادران باردار در استان گفت: بر اساس آمار اعلامشده، شاخص مرگومیر مادران باردار در دوره پنجساله ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ به ۲۹.۷ در یکصد هزار تولد زنده رسیده است؛ در حالی که میانگین کشوری ۳۳.۵ است.
وی ادامه داد: به این ترتیب، شاخص استان حدود ۱۲ درصد از شاخص ملی مطلوبتر است و با توجه به شرایط صعبالعبور جغرافیایی و محدودیتهای مواصلاتی کهگیلویه و بویراحمد، قرار گرفتن استان در محدوده سبز و پایینتر از میانگین کشور، موفقیتی ارزشمند به شمار میرود.
پناهی تأکید کرد: این وضعیت نشان میدهد که مجموعه بهداشت و درمان استان توانسته است با وجود محدودیتهای جغرافیایی، دسترسی دشوار در برخی مناطق و سایر چالشها، روند مراقبت از مادران باردار را بهبود دهد.
پنج مرگ، سه مرگ و حالا هیچ
وی در ادامه به روند کاهش تعداد مرگ مادران باردار در سالهای اخیر اشاره کرد و به خبرنگار مهر گفت: تعداد مرگومیر مادران باردار در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ کاهش داشته و از پنج مورد به سه مورد رسیده است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج افزود: خوشبختانه در سال ۱۴۰۵ تاکنون موردی از مرگ مادر باردار در استان ثبت نشده است.
مادر پرخطر نباید پشت جادههای سختگذر بماند
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح اقدامات انجامشده برای کاهش مرگ مادران اظهار داشت: حساسسازی مدیران ارشد و ارائهدهندگان خدمات برای ارائه مراقبتهای بهموقع و باکیفیت به مادران باردار از جمله اقداماتی بوده که در دستور کار قرار گرفته است.
وی گفت: تشکیل بهموقع کمیتههای دانشگاهی بررسی مرگ مادر با حضور فعال رئیس دانشگاه و معاونان، برنامهریزی منسجم برای افزایش کمیت و کیفیت مراقبتها در حوزههای بهداشت و درمان و شناسایی بهموقع مادران نیازمند مراقبت ویژه، از اقدامات مؤثر در این زمینه بوده است.
پناهی ادامه داد: ارجاع و درمان بههنگام مادران پرخطر و پیگیری مستمر میان دو حوزه بهداشت و درمان نیز دنبال شده تا مادر باردار در هیچ مرحلهای از مسیر مراقبت، بدون پیگیری رها نشود.
وی بازآموزی مراقبتهای ادغامیافته خارج بیمارستانی و ارزیابی دورهای مهارت بالینی را از دیگر اقدامات عنوان کرد و گفت: در این برنامهها از ظرفیت اساتید هیئت علمی زنان و زایمان برای ارتقای مهارتهای بالینی استفاده شده است.
وقتی چند دقیقه، سرنوشت مادر را تعیین میکند
پناهی با اشاره به اهمیت آمادگی تیمهای درمانی برای مواجهه با اورژانسهای مامایی اظهار داشت: کمیتههای پیشگیری از مرگ مادر باردار بهصورت منظم و با حضور رئیس دانشگاه و سایر اعضا برگزار شده است.
وی افزود: دورههای آموزشی اورژانسهای مامایی نیز مطابق با راهنمای کشوری و با استفاده از سناریوهای عوامل شایع مرگ مادر برای پرسنل مامایی، دستیاران و پزشکان برگزار شده است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج ادامه داد: خونریزی پس از زایمان، پروتکل پرهاکلامپسی، سپسیس و انواع شوک از جمله سناریوهایی بوده که در این آموزشها مورد توجه قرار گرفتهاند تا نیروهای درمانی در شرایط حساس، آمادگی لازم برای واکنش سریع و مؤثر را داشته باشند.
قصه نوزادان هم تغییر کرد
وی با اشاره به شاخص مرگ نوزادان در استان اظهار داشت: در حالی که هدف ملی، دستیابی به نرخ مرگ نوزادان کمتر از هفت در هزار تولد زنده است، کهگیلویه و بویراحمد با ثبت نرخ ۶ در هزار تولد زنده، از این هدف عبور کرده است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج افزود: استان با این شاخص موفق به کسب رتبه هفتم کشور شده است.
وی تاکید کرد: این دستاورد در شرایطی حاصل شده که استان با کمبودها و محدودیتهای اعتباری و همچنین برخی عوامل خطر اجتماعی مانند مشکلات تغذیهای و وزن کم هنگام تولد مواجه است.
پناهی تصریح کرد: این موفقیت حاصل وسواس علمی، پیگیریهای مستمر و مدیریت بهینه منابع توسط همکاران پرتلاش حوزه بهداشت و درمان است.
اما داستان سلامت در کهگیلویه و بویراحمد فقط به مادران ختم نمیشود؛ نوزادان نیز در این مسیر سهم مهمی دارند.
همین تغییر، از پنج مورد به سه مورد و سپس ثبت نشدن موردی در سال جاری، برای نظام سلامت استان تنها یک موفقیت آماری نیست، بلکه حاصل مجموعهای از اقداماتی است که از شناسایی مادران پرخطر آغاز و تا مراقبت، ارجاع، درمان و پیگیری ادامه پیدا میکند.
در جغرافیای کهگیلویه و بویراحمد، این آموزشها اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چراکه ممکن است یک مادر باردار در نقطهای دور از مرکز استان یا یک منطقه روستایی و عشایری قرار داشته باشد و تیم درمانی ناچار باشد در کوتاهترین زمان، تصمیمی حیاتی بگیرد.
اما این پایان راه نیست
ثبت شاخص ۶ در هزار برای مرگ نوزادان و قرار گرفتن در رتبه هفتم کشور، اگرچه یک نقطه روشن در کارنامه سلامت استان است، اما برای نظام سلامت کهگیلویه و بویراحمد پایان مسیر نیست؛ بهویژه در استانی که هنوز فاصله و جاده، یکی از متغیرهای تعیینکننده در دسترسی به خدمات تخصصی است.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر همین موضوع گفت: کاهش شاخصها دستاوردی بدون توقف نیست و همچنان ظرفیت بهبود و حرکت به سمت شاخصهای تکرقمی دانشگاههای برتر کشور برای استان وجود دارد.
مسلم شریفی افزود: برنامه معاونت بهداشتی، تقویت نظام ارجاع، پایش مستمر شاخصها، تخصیص بهموقع اعتبارات و توسعه کمی و کیفی خدمات با هدف ارتقای جایگاه استان است.
وی ادامه داد: حفظ دستاوردهای بهدستآمده نیازمند استمرار مراقبتها و دنبال کردن شاخصهاست و نمیتوان با رسیدن به یک عدد مطلوب، روند اصلاح و بهبود را متوقف کرد.
جغرافیا همچنان یک چالش جدی است
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در ادامه با اشاره به شرایط خاص استان گفت: کهگیلویه و بویراحمد استانی کوهستانی با روستاهای صعبالعبور و پراکنده است و بسیاری از مادران در مناطق روستایی و عشایری سکونت دارند.
وی افزود: در شرایطی مانند خونریزی حین زایمان، دسترسی سریع به مراکز درمانی سطح ۲ و ۳ بسیار دشوار است و همین موضوع اهمیت نظام ارجاع و آمادگی تیمهای درمانی را دوچندان میکند.
شریفی تصریح کرد: در اورژانسهای مامایی، دقایق تعیینکننده هستند و فاصله زیاد محل سکونت تا زایشگاههای مجهز، در کنار وضعیت جادهها، از چالشهای جدی استان محسوب میشود.
وی تأکید کرد: این شرایط، تابآوری نظام سلامت را میطلبد تا خدمات بهگونهای سازماندهی شود که حتی در مناطق دورافتاده نیز مادران باردار در زمان مناسب شناسایی، ارجاع و درمان شوند.
از «رسیدن» تا «زود رسیدن»
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج گفت: با همدلی و تلاش جمعی، پایش مستمر شاخصها، تقویت نظام ارجاع و تخصیص بههنگام اعتبارات، مسیر حرکت به سمت جایگاههای برتر سلامت کشور با قدرت ادامه خواهد یافت.
وی افزود: هدف این است که روزهای بهتری برای مادران و نوزادان استان رقم بخورد و روند بهبود شاخصهای سلامت با قدرت بیشتری ادامه پیدا کند.
در روایت سلامت مادران و نوزادان کهگیلویه و بویراحمد، شاید مهمترین تفاوت میان گذشته و امروز را بتوان مراقبت های پیش از رسیدن به مشکلات عنوان کرد.
شناسایی مادر باردار پرخطر، پیگیری مستمر، آموزش نیروها، برگزاری کمیتههای تخصصی، تقویت ارجاع و آمادهسازی تیمهای درمانی برای اورژانسهای مامایی، همه بخشی از زنجیرهای هستند که قرار است اجازه ندهند یک مشکل قابل پیشگیری به حادثهای جبرانناپذیر تبدیل شود.
با این حال، جادههای کوهستانی همچنان سر جای خود هستند، روستاهای پراکنده همچنان وجود دارند و دسترسی به برخی مراکز تخصصی همچنان زمان میبرد.
اکنون در استانی که روزگاری فاصله روستا تا بیمارستان میتوانست یکی از جدیترین نگرانیهای یک مادر باردار باشد، عدد ۲۹.۷ برای مرگ مادران در یکصد هزار تولد زنده، کاهش مرگها از پنج مورد به سه مورد و سپس ثبت نشدن موردی در سال ۱۴۰۵ تاکنون، در کنار نرخ ۶ در هزار مرگ نوزادان و رتبه هفتم کشور، تصویری متفاوت از مسیر سلامت استان ارائه میدهد؛ تصویری که البته هنوز یک جمله پایانی ندارد.
چراکه در کهگیلویه و بویراحمد، برای حفظ جان یک مادر و نوزاد، فقط رسیدن به مقصد کافی نیست؛ باید بهموقع رسید.
